Διαβήτης και καρκίνος: τι κοινό έχουν και ποιες αλλαγές θεωρούνται αξιόλογες
Για την Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη (14 Νοεμβρίου): τι λένε τα δεδομένα για τη σχέση των δύο νοσημάτων
Ο διαβήτης και ο καρκίνος είναι δύο διαφορετικές καταστάσεις. Στην πράξη, όμως, συναντιούνται πιο συχνά απ’ όσο νομίζουμε και οι γιατροί έχουν επί χρόνια παρατηρήσει ότι ορισμένοι καρκίνοι εμφανίζονται συχνότερα σε ανθρώπους με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Η Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη, στις 14 Νοεμβρίου, είναι μια καλή αφορμή να δούμε τι γνωρίζουμε και, κυρίως, τι περνάει απ' το χέρι μας να κάνουμε.
Πόσο συχνός είναι ο διαβήτης σήμερα
Σύμφωνα με τον 11ο Άτλαντα της Διεθνούς Ομοσπονδίας Διαβήτη (IDF, 2025), 589 εκατομμύρια ενήλικες (20 έως 79 ετών) ζούσαν με διαβήτη το 2024, δηλαδή σχεδόν ένας στους εννέα. Περίπου 252 εκατομμύρια δεν γνωρίζουν ότι τον έχουν, και οι εκτιμήσεις προβλέπουν ότι έως το 2050 ο αριθμός θα φτάσει τα 853 εκατομμύρια.
Στην Ελλάδα, η ίδια έκθεση εκτιμά ότι το 11,4% των ενηλίκων (20 έως 79 ετών) ζει με διαβήτη, και ότι περίπου το 28,5% όσων έχουν τη νόσο δεν έχει διαγνωστεί. Δηλαδή, για σχεδόν έναν στους τρεις, η νόσος εξελίσσεται αθόρυβα και χωρίς θεραπεία.
Τι δεδομένα έχουμε για τη συσχέτιση με τον καρκίνο
Το 2010 η Αμερικανική Εταιρεία Διαβήτη και η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία δημοσίευσαν μια κοινή έκθεση συναίνεσης στο περιοδικό CA: A Cancer Journal for Clinicians, με βάση συνέδριο ειδικών. Διαπίστωσαν ότι ο διαβήτης (κυρίως ο τύπου 2) σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του ήπατος, του παγκρέατος, του ενδομητρίου, του παχέος εντέρου και του ορθού, του μαστού και της ουροδόχου κύστης. (Ενδιαφέρον έχει ότι για τον καρκίνο του προστάτη η σχέση φάνηκε αντίστροφη, με χαμηλότερο κίνδυνο στους ανθρώπους με διαβήτη.)
Γιατί συμβαίνει αυτό; Οι ειδικοί αναφέρουν δύο ομάδες εξηγήσεων.
• Κοινοί παράγοντες κινδύνου: η αύξηση της ηλικίας, η παχυσαρκία, η διατροφή και η σωματική αδράνεια αυξάνουν και τον κίνδυνο διαβήτη και τον κίνδυνο ορισμένων καρκίνων. Ένα μέρος της σχέσης οφείλεται απλώς στο ότι τα δύο νοσήματα μοιράζονται τις ίδιες «ρίζες».
• Βιολογικοί μηχανισμοί που εξετάζονται: τα υψηλά επίπεδα ινσουλίνης στο αίμα (υπερινσουλιναιμία), η υπεργλυκαιμία και η χρόνια φλεγμονή. Δεν έχουν όμως αποδειχθεί πλήρως ως αιτιώδεις σύνδεσμοι.
Οι συγγραφείς της έκθεσης είναι επιφυλακτικοί για τα φάρμακα. Οι πρώτες ενδείξεις θέλουν η μετφορμίνη να σχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου και η ινσουλίνη που χορηγείται εξωτερικά με υψηλότερο, αλλά και τα δύο χρειάζονται περισσότερη έρευνα. Τα δεδομένα δεν είναι αξιόπιστα για αιτιώδη συμπεράσματα, γιατί οι ασθενείς που παίρνουν διαφορετικά φάρμακα διαφέρουν σε βάρος, σε επίπεδα ινσουλίνης και σε βαρύτητα της νόσου. Γι’ αυτό, για τους περισσότερους ανθρώπους, ο κίνδυνος καρκίνου δεν πρέπει να καθορίζει ποια αντιδιαβητική αγωγή θα επιλεγεί. Αν έχετε διαβήτη και ανησυχείτε, συζητήστε το με τον γιατρό σας και μην αλλάζετε ή διακόπτετε μόνοι σας τη θεραπεία.
Τι μπορούμε να κάνουμε στην πράξη
Το πιο ενθαρρυντικό μήνυμα της έκθεσης είναι ότι οι ίδιες συνήθειες προστατεύουν και από τα δύο νοσήματα: υγιεινή διατροφή, φυσική δραστηριότητα και διαχείριση του βάρους. Και οι γιατροί παροτρύνονται να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με διαβήτη να κάνουν τους προληπτικούς ελέγχους που αντιστοιχούν στην ηλικία και το φύλο τους.
• Κινηθείτε τακτικά: ακόμη και ένας ζωηρός περίπατος σχεδόν κάθε ημέρα έχει νόημα, και η διανυόμενη απόσταση μπορεί να αυξάνεται σταδιακά, πάντα σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.
• Εστιάστε σε φυσικά τρόφιμα: λαχανικά, όσπρια, ελαιόλαδο, ολικής άλεσης δημητριακά και ψάρι, με περιορισμό των επεξεργασμένων κρεάτων, των αναψυκτικών και των πολύ επεξεργασμένων προϊόντων.
• Δείτε το βάρος ως δείκτη υγείας και όχι ως θέμα εικόνας. Μια μέτρια, σταθερή απώλεια, όταν χρειάζεται, κάνει διαφορά.
• Μην παραλείπετε τους ελέγχους: τεστ σακχάρου, ετήσια παρακολούθηση, μαστογραφία, τεστ κοπράνων ή κολονοσκόπηση και ό,τι αντιστοιχεί στην ηλικία σας.
• Ζητήστε έλεγχο σακχάρου αν έχετε οικογενειακό ιστορικό διαβήτη ή αν είστε υπέρβαροι. Η νόσος μπορεί να υπάρχει χωρίς συμπτώματα, οπότε η διάγνωση δεν γίνεται «με το μάτι».
Όταν ο διαβήτης και ο καρκίνος συνυπάρχουν
Για όσους ζουν και με τα δύο, η καθημερινότητα απαιτεί επιπλέον προσοχή: ορισμένες θεραπείες (όπως η κορτιζόνη, που χορηγείται συχνά ως συνοδευτική αγωγή) μπορεί να ανεβάσουν τα επίπεδα σακχάρου, ενώ η ναυτία ή η απώλεια όρεξης δυσκολεύουν την προσαρμογή της διατροφής και των φαρμάκων. Η στενή συνεργασία ογκολόγου και διαβητολόγου έχει ουσιαστική σημασία, και η ενημέρωση για τη διατροφή πρέπει να είναι εξατομικευμένη.
Η διατροφική συμβουλευτική μπορεί να βοηθήσει να βρεθεί μια ισορροπία που να είναι ταυτόχρονα ασφαλής, εφικτή και ευχάριστη. Αυτό αφορά και όσους θέλουν να ακολουθήσουν μια διατροφή για πρόληψη.
Σημάδια που αξίζει να μην προσπερνάτε
Επειδή ο διαβήτης τύπου 2 μπορεί να εξελίσσεται για χρόνια χωρίς έντονα συμπτώματα, ο μόνος τρόπος να τον εντοπίσουμε είναι ο έλεγχος του σακχάρου. Υπάρχουν όμως σημάδια που πρέπει να μας κάνουν να ζητήσουμε εξέταση: έντονη δίψα και συχνουρία, ανεξήγητη κόπωση, θολή όραση, πληγές που επουλώνονται δύσκολα και ανεξήγητη απώλεια βάρους. Αν κάποιο από αυτά επιμένει, μην το αποδίδετε απλώς στο άγχος ή στην ηλικία.
Ο έγκαιρος εντοπισμός έχει αξία και για τον καρκίνο: ένας άνθρωπος που παρακολουθείται τακτικά έχει περισσότερες ευκαιρίες να κάνει και τους προληπτικούς ελέγχους που αντιστοιχούν στην ηλικία και το φύλο του, όπως προτείνει και η έκθεση συναίνεσης. Ο διαβήτης και ο καρκίνος μοιράζονται έναν πρακτικό κανόνα: όσο νωρίτερα εντοπιστούν, τόσο περισσότερες οι επιλογές.
Τέλος, να θυμόμαστε ότι ο ύπνος και το άγχος παίζουν ρόλο. Η χρόνια έλλειψη ύπνου και το παρατεταμένο στρες επηρεάζουν την όρεξη, τις επιλογές φαγητού και τα επίπεδα σακχάρου. Η φροντίδα της ψυχικής ισορροπίας είναι, λοιπόν, και φροντίδα του μεταβολισμού, όχι «πολυτέλεια».
Η ουσία
Δεν είναι ο διαβήτης που «προκαλεί» καρκίνο με ευθεία σχέση αιτίου και αποτελέσματος, και δεν έχει νόημα η ενοχοποίηση του εαυτού μας. Είναι όμως μια υπενθύμιση ότι η φροντίδα της καθημερινής υγείας (ύπνος, κίνηση, διατροφή, έλεγχοι) λειτουργεί ως προστασία σε περισσότερα από ένα μέτωπα.
Στη Nemesis προσφέρουμε δωρεάν διατροφική συμβουλευτική σε ανθρώπους με καρκίνο και χρόνια νοσήματα, με στόχο εφαρμόσιμες λύσεις που ταιριάζουν στην πραγματική ζωή. Αν θέλετε να συζητήσετε τη διατροφή σας, επικοινωνήστε μαζί μας, είμαστε εδώ!