Αξονική, Μαγνητική, PETScan και άγχος αναμονής

Για την Παγκόσμια Ημέρα Ακτινολογίας (8 Νοεμβρίου): ένας πρακτικός οδηγός για τις απεικονιστικές εξετάσεις και για το «scanxiety» που τις συνοδεύει.

Στις 8 Νοεμβρίου 1895 ο Wilhelm Röntgen ανακάλυψε τις ακτίνες Χ, και από τότε η ιατρική έμαθε να «βλέπει» μέσα στο σώμα χωρίς να το ανοίγει. Σήμερα οι απεικονιστικές εξετάσεις (αξονική, μαγνητική, PET) είναι καθημερινό εργαλείο για τη διάγνωση και την παρακολούθηση πολλών νοσημάτων, ανάμεσά τους και του καρκίνου.

Για πολλούς ανθρώπους όμως, η μέρα της εξέτασης και οι ημέρες μέχρι να βγει το αποτέλεσμα είναι από τις πιο δύσκολες της θεραπευτικής διαδρομής. Οι ασθενείς έχουν βρει δικό τους όρο γι’ αυτό: «scanxiety», από το scan (εξέταση) και το anxiety (άγχος). Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι περιλαμβάνει κάθε εξέταση και τι μπορεί να βοηθήσει.

Τι είναι τι: μια σύντομη γνωριμία

• Αξονική τομογραφία (CT): χρησιμοποιεί ακτίνες Χ και δημιουργεί εικόνες σε «φέτες». Διαρκεί συνήθως λίγα λεπτά και πολλές φορές γίνεται με ενδοφλέβια σκιαγραφική ουσία, που μπορεί να προκαλέσει στιγμιαία αίσθηση θερμότητας.

• Μαγνητική τομογραφία (MRI): βασίζεται σε μαγνητικό πεδίο και ραδιοκύματα, χωρίς ακτινοβολία. Η εξέταση διαρκεί περισσότερο, ο μηχανισμός κάνει συνεχείς θορύβους, που κάποιοι βρίσκουν ενοχλητικούς ή αγχοτικούς και ο χώρος είναι στενός, γι’ αυτό όσοι φοβούνται τους κλειστούς χώρους πρέπει να το πουν από πριν. Ωστόσο, σήμερα, υπάρχει και η επιλογή του ανοιχτού μαγνητικού τομογράφου γι' αυτούς που δεν μπορούν διαφορετικά.

• PET (συχνά σε συνδυασμό με CT): χορηγείται μια μικρή ποσότητα ραδιενεργούς ουσίας που δείχνει περιοχές με αλλοιώσεις ή αυξημένη δραστηριότητα στο σώμα. Συνήθως απαιτεί νηστεία και λίγη αναμονή πριν την εξέταση.

Οι ακριβείς οδηγίες προετοιμασίας (νηστεία, φάρμακα, κρεατινίνη, μεταλλικά αντικείμενα, κύηση) δίνονται από το κάθε κέντρο και ο γιατρός σας είναι εκείνος που αποφασίζει ποια εξέταση χρειάζεστε. Η ερώτηση «τι ακριβώς θα γίνει και πόση ώρα θα κρατήσει;» είναι πάντα ευπρόσδεκτη έως και απαραίτητη.

Πόσο συχνό είναι το άγχος της εξέτασης;

Πιο συχνό απ’ όσο νομίζουμε. Στη βιβλιογραφία το άγχος γύρω από την εξέταση καταγράφεται σε ποσοστά που φτάνουν έως και το 83%. Σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Supportive Care in Cancer, ερευνητές στο Concord Cancer Centre της Αυστραλίας ρώτησαν 222 ασθενείς με προχωρημένο καρκίνο που είχαν κάνει αξονική τομογραφία τους τελευταίους τέσσερις μήνες. Το 55% ανέφερε scanxiety, με μέση ένταση 6 στα 10.

Το άγχος ήταν συχνότερο στις γυναίκες, σε όσους είχαν καρκίνο του μαστού, σε όσους είχαν ήδη διαγνωσμένη αγχώδη διαταραχή ή κατάθλιψη και σε όσους ζούσαν σε αγροτικές περιοχές. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το βαρύ φορτίο προέρχεται από τη σκέψη για το τι μπορεί να σημαίνει το αποτέλεσμα για τη θεραπεία και την πρόγνωση. Με άλλα λόγια, δεν φοβάστε την εξέταση, φοβάστε την απάντηση. Σε αρκετό κόσμο, όμως, προκαλεί έντονο προβληματισμό και η ίδια η διαδικασία της εξέτασης.

Τι βοήθησε τους ασθενείς

Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της έρευνας είναι τι βαθμολόγησαν οι ασθενείς ως ιδιαίτερα βοηθητικό (7 και πάνω στα 10): το φιλικό προσωπικό, το να γνωρίζουν εκ των προτέρων τι θα γίνει, το να γίνεται η εξέταση κοντά στο σπίτι τους ή στο νοσοκομείο που τους παρακολουθεί, το να ξέρουν πόση ώρα θα περιμένουν, και το να παίρνουν το αποτέλεσμα από τον δικό τους ογκολόγο. Πρόκειται για πράγματα που δεν είναι ιατρικά ή πολύ δαπανηρά, είναι θέμα οργάνωσης και επικοινωνίας, και αρκετά από αυτά μπορείτε να τα ζητήσετε μόνοι σας.

Πρακτικές ιδέες πριν, κατά τη διάρκεια και μετά

• Πριν: ρωτήστε σε ποιον θα δείξει το αποτέλεσμα και πότε. Κλείστε ραντεβού με τον γιατρό σας για την ίδια εβδομάδα, ώστε η αναμονή να έχει ημερομηνία λήξης.

• Πριν: αν έχετε φόβο για κλειστούς χώρους ή για τις βελόνες, ενημερώστε το προσωπικό. Πολλά κέντρα προσφέρουν επιπλέον εξηγήσεις, παύσεις ή οπτική επαφή κατά τη διάρκεια.

• Κατά τη διάρκεια: αργή αναπνοή (εισπνοή τεσσάρων δευτερολέπτων, εκπνοή έξι) και εστίαση σε έναν ήχο, μια σκέψη ή μια εικόνα που σας ηρεμεί. Δεν χρειάζεται τελειότητα, αρκεί να αφήσετε την ένταση να πέσει λίγο.

• Μετά: προγραμματίστε κάτι ευχάριστο και απλό για την ημέρα της εξέτασης και για τις ημέρες αναμονής (ένας περίπατος, ένας καφές με φίλο). Η αναμονή γίνεται πιο υποφερτή όταν δεν είναι άδεια.

• Προσοχή στην αναζήτηση στο διαδίκτυο: ένα αποτέλεσμα που δεν έχει εξηγηθεί από τον γιατρό σας είναι εύκολο να παρερμηνευτεί, και η αγωνία πολλαπλασιάζεται, τις περισσότερες φορές άδικα.

• Πείτε στον άνθρωπο που σας συνοδεύει τι χρειάζεστε: συζήτηση, σιωπή ή απλώς παρέα. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιέζεστε να δείχνετε ότι είστε καλά.

Όταν η αναμονή γίνεται υπερβολικά βαριά

Αν το άγχος σας εμποδίζει να κοιμηθείτε για μέρες, να φάτε ή να δουλέψετε, ή αν σκέφτεστε να αποφύγετε μια εξέταση που σας έχει συστήσει ο γιατρός σας επειδή δεν αντέχετε την αναμονή, επικοινωνήστε το. Η αποφυγή μπορεί να καθυστερήσει μια σημαντική πληροφορία. Οι ερευνητές της μελέτης που αναφέραμε προτείνουν ψυχοκοινωνική στήριξη και δραστηριότητες που αποσπούν, χαλαρώνουν ή ενεργοποιούν τον ασθενή γύρω από την εξέταση. Η στήριξη αυτή δεν είναι πολυτέλεια, είναι μέρος της φροντίδας.

Και κάτι που ισχύει ακόμη και όταν το αποτέλεσμα είναι καλό: πολλοί άνθρωποι νιώθουν κατάρρευση ή κόπωση μετά το τέλος της αναμονής. Είναι φυσιολογικό, ο οργανισμός ήταν σε εγρήγορση για πολύ καιρό.

Πώς διαβάζεται ένα αποτέλεσμα: τρεις χρήσιμες υπενθυμίσεις

Το γραπτό πόρισμα μιας εξέτασης είναι γραμμένο για γιατρούς. Περιέχει όρους που ακούγονται απειλητικοί ενώ συχνά περιγράφουν κάτι αθώο, και η γλώσσα του δεν χωρά την απλή ανθρώπινη πλευρά. Γι’ αυτό δεν βοηθά να διαβάζετε το πόρισμα μόνοι σας πριν το δει ο γιατρός σας.

• Τα ευρήματα συγκρίνονται με προηγούμενες εξετάσεις. Μια «μικρή αλλαγή» μπορεί να έχει διαφορετική σημασία για κάθε άνθρωπο, και μόνο η συνολική εικόνα δίνει απάντηση.

• Ένα «τυχαίο εύρημα» (κάτι που εντοπίστηκε χωρίς να το αναζηταμε) πολύ συχνά αποδεικνύεται ακίνδυνο, αλλά ο γιατρός μπορεί να ζητήσει επανέλεγχο για βεβαιότητα.

• Η αναμονή για το αποτέλεσμα μπορεί να μοιάζει ατελείωτη, αλλά ρωτήστε πότε θα είναι έτοιμο και ποιος θα σας το εξηγήσει. Το να ξέρετε την ημέρα αλλάζει τον τρόπο που περνά η εβδομάδα.

Δίπλα σας πριν και μετά την εξέταση

Στη Nemesis προσφέρουμε δωρεάν ιατρικό προσανατολισμό, ώστε να καταλαβαίνετε με απλά λόγια τι σημαίνει μια εξέταση, ποια ερωτήματα να θέσετε στον θεράποντα γιατρό σας και τι να περιμένετε στη συνέχεια. Παράλληλα, οι ψυχολόγοι μας βρίσκονται δίπλα σας στις δύσκολες ημέρες αναμονής. Δεν αντικαθιστούμε τον γιατρό σας, αλλά σας βοηθούμε να νιώθετε πιο προετοιμασμένοι και λιγότερο μόνοι.