Καρκίνος του προστάτη: πότε και πώς να ελεγχθείτε, με βάση τα σημερινά ευρωπαϊκά δεδομένα
Για τον Movember, τον μήνα που αφιερώνεται στην ανδρική υγεία: τι είναι το PSA, τι προσθέτει η μαγνητική τομογραφία και γιατί η απόφαση για έλεγχο θέλει καλή ενημέρωση.
Είναι κοινό μυστικό ότι οι άνδρες αναβάλλουν την επίσκεψη στον γιατρό. «Δεν έχω κάτι», «θα πάω του χρόνου», «αν είναι να βρεθεί κάτι, καλύτερα να μην το μάθω». Η κουβέντα αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα όταν μιλάμε για τον προστάτη, γιατί ο καρκίνος του προστάτη στην αρχή του συνήθως δεν δίνει συμπτώματα.
Τον Νοέμβριο, με αφορμή το κίνημα Movember, ανοίγουμε τη συζήτηση για την ανδρική υγεία. Σκοπός μας δεν είναι να φοβήσουμε, αλλά να εξηγήσουμε με απλά λόγια τι ξέρουμε σήμερα για τον έλεγχο του προστάτη και πού βρίσκεται η ευρωπαϊκή συζήτηση.
Μια συχνή νόσος, και στη χώρα μας
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC, βάση δεδομένων GLOBOCAN), στην Ελλάδα καταγράφονται περίπου 7.500 νέα περιστατικά καρκίνου του προστάτη τον χρόνο. Είναι ο συχνότερος καρκίνος στους άνδρες, με ποσοστό περίπου 21% όλων των νέων διαγνώσεων ανδρικού καρκίνου, ενώ οι εκτιμώμενοι θάνατοι ξεπερνούν τους 1.900 ετησίως.
Οι αριθμοί αυτοί δεν σημαίνουν ότι κάθε διάγνωση είναι επικίνδυνη. Πολλοί καρκίνοι του προστάτη εξελίσσονται αργά και ορισμένοι δεν θα προκαλέσουν ποτέ πρόβλημα στη ζωή του ανθρώπου. Αυτό δε σημίνει, όμως, ότι ο τακτικός έλεγχος δεν είναι απαραίτητος, όπως θα δούμε και παρακάτω.
Τι είναι το PSA και τι μας λέει
Το PSA (προστατικό ειδικό αντιγόνο) είναι μια πρωτεΐνη που παράγεται από τον προστάτη και μετριέται με μια απλή εξέταση αίματος. Υψηλότερες τιμές μπορεί να σχετίζονται με καρκίνο, αλλά και με καλοήθεις καταστάσεις, όπως η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη ή μια φλεγμονή. Άρα ένα αυξημένο PSA δεν σημαίνει απαραίτητα «καρκίνος», σημαίνει «χρειάζεται περαιτέρω έλεγχο». Και αντίστροφα, ένα φυσιολογικό PSA δεν αποκλείει απολύτως τη νόσο.
Ένα φλέγον πρόβλημα που έχει συζητηθεί επί χρόνια είναι η υπερδιάγνωση (ο εντοπισμός καρκίνων που δεν θα απειλούσαν ποτέ τη ζωή) και η θεραπεία τους, με πιθανές παρενέργειες στη στύση και στην ούρηση. Γι’ αυτό και ο «άναρχος» έλεγχος, χωρίς πλάνο και χωρίς ενημέρωση, θεωρείται λιγότερο ωφέλιμος από ένα οργανωμένο πλάνο.
Τι άλλαξε στην Ευρώπη
Τον Δεκέμβριο του 2022 το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενέκρινε νέα σύσταση για τον προληπτικό έλεγχο του καρκίνου. Σε αυτήν, εκτός από τους ήδη καθιερωμένους ελέγχους (μαστός, τράχηλος της μήτρας, παχύ έντερο), συμπεριλήφθηκαν για πρώτη φορά ο καρκίνος του προστάτη, του πνεύμονα και του στομάχου ως νόσοι στις οποίες μπορούν να εφαρμοστούν οργανωμένα προγράμματα. Για τον προστάτη, η σύσταση ενθαρρύνει τα κράτη να δοκιμάσουν πιλοτικά προγράμματα και να συνεχίσουν την έρευνα, και δεν επιβάλλει κοινό πρόγραμμα για όλους.
Η προσέγγιση που συζητείται (όπως περιγράφεται στη δήλωση Prostaforum 2022 που δημοσιεύθηκε στο European Urology Open Science το 2023) είναι προσαρμοσμένη στον κίνδυνο: ξεκινά με μια μέτρηση PSA και, όταν χρειάζεται, συνεχίζει με μαγνητική τομογραφία (MRI) προστάτη και άλλες εξετάσεις, ώστε να βρίσκονται οι καρκίνοι που έχουν σημασία και να αποφεύγονται οι περιττές βιοψίες. Σύμφωνα με τους συντάκτες της δήλωσης, ο τακτικός έλεγχος με PSA μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο θανάτου από καρκίνο του προστάτη κατά το ήμισυ περίπου σε επίπεδο ατόμου, κάτι που στηρίζεται και στα δεδομένα της ευρωπαϊκής μελέτης ERSPC.
Τι σημαίνει αυτό για εσάς
Δεν υπάρχει ένα «ένα μέγεθος για όλους». Η πιο ασφαλής πρακτική είναι να συζητήσετε με έναν ουρολόγο ή τον προσωπικό σας γιατρό τι ταιριάζει στο δικό σας προφίλ. Βοηθούν οι εξής σκέψεις:
• Η ηλικία και το οικογενειακό ιστορικό μετράνε. Αν πατέρας ή αδελφός σας είχε καρκίνο του προστάτη (ή υπάρχει ιστορικό καρκίνου μαστού ή ωοθηκών στην οικογένεια), αναφέρετέ το, γιατί μπορεί να χρειάζεται να ξεκινήσει ο τακτικός έλεγχος νωρίτερα.
• Ρωτήστε τι θα γίνει αν το PSA βγει ανεβασμένο. Επίσης, τι ακριβώς σημαίνει ανεβασμένο PSA. Το να ξέρετε τα επόμενα βήματα (επανάληψη, μαγνητική, βιοψία) μειώνει το άγχος της αναμονής.
• Μιλήστε ανοιχτά για τα πιθανά οφέλη και τις πιθανά μειονεκτήματα του ελέγχου, όπως θα κάνατε για κάθε σημαντική ιατρική απόφαση.
• Μην αγνοείτε συμπτώματα (δυσκολία ή συχνουρία, αίμα στα ούρα ή το σπέρμα, επίμονος πόνος στην πλάτη ή τη λεκάνη) ακόμη και αν είστε νέοι. Δεν σημαίνουν απαραίτητα καρκίνο, αλλά χρήζουν εξέτασης.
Η ψυχολογική πλευρά που δεν συζητιέται
Ο Movember υπενθυμίζει κάτι ακόμη: στην ανδρική υγεία το συναισθηματικό κομμάτι συχνά μένει στη σιωπή. Πολλοί άνδρες δυσκολεύονται να πουν ότι φοβούνται, ότι ντρέπονται για τα ζητήματα στύσης ή ούρησης που μπορεί να φέρει μια θεραπεία, ή ότι νιώθουν μοναξιά με τη διάγνωση. Η αναμονή ενός αποτελέσματος PSA ή μιας βιοψίας αγχώνει, και είναι φυσιολογικό.
Η ανοιχτή κουβέντα με τον/την σύντροφο, με έναν φίλο ή με έναν ειδικό ψυχικής υγείας δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Αντίθετα, οι άνδρες που ζητούν υποστήριξη νωρίτερα συνήθως διαχειρίζονται καλύτερα τόσο την αναμονή όσο και τη θεραπεία.
Αν το PSA βγει ανεβασμένο: ποια είναι η συνέχεια
Η πιο συχνή αντίδραση σε ένα αυξημένο PSA είναι πανικός. Στην πράξη, η συνέχεια είναι συνήθως σταδιακή. Ο γιατρός μπορεί να ζητήσει επανάληψη της εξέτασης μετά από λίγες εβδομάδες, γιατί η τιμή επηρεάζεται από παράγοντες όπως μια πρόσφατη λοίμωξη του ουροποιητικού ή ακόμη και μια έντονη ποδηλασία. Αν η τιμή παραμένει υψηλή, η μαγνητική τομογραφία του προστάτη βοηθά να φανεί αν υπάρχει ύποπτη περιοχή και να καθοριστεί αν χρειάζεται βιοψία και από πού.
Και αν διαγνωστεί καρκίνος, αυτό δεν σημαίνει πάντα άμεση επέμβαση. Για τους χαμηλού κινδύνου όγκους, οι ουρολόγοι μπορεί να προτείνουν στενή παρακολούθηση με τακτικές εξετάσεις (ενεργητική επιτήρηση), ώστε να αποφεύγεται η θεραπεία που δεν χρειάζεται. Η απόφαση παίρνεται ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του όγκου, την ηλικία και την υγεία του ασθενούς, και πάντα μετά από ειλικρινή συζήτηση για τα πιθανά οφέλη και τις παρενέργειες κάθε επιλογής. Αξίζει να ρωτήσετε: «ποιες είναι οι επιλογές μου, και τι σημαίνει η καθεμία για την καθημερινότητά μου;»
Κρατήστε μία απόφαση για αυτόν τον μήνα
Αν έχετε αναβάλει την επίσκεψή σας στον γιατρό ή την ενημέρωσή σας, ο Νοέμβριος είναι μια καλή αφορμή. Κλείστε ένα ραντεβού, γράψτε τις ερωτήσεις σας και αποφασίστε μαζί με τον γιατρό σας. Η ενημερωμένη απόφαση, είτε καταλήξει σε έλεγχο είτε σε παρακολούθηση, είναι πάντα καλύτερη από τη σιωπή ή την απραξία.
Στη Nemesis στεκόμαστε δίπλα σε ανθρώπους και οικογένειες που αντιμετωπίζουν τον καρκίνο, αλλά και τα χρόνια νοσήματα, με κατανόηση και χωρίς κριτική. Στηρίζουμε τον άνθρωπο, γιατί πιστεύουμε ότι κανείς δεν πρέπει να μένει να παλεύει μόνος. Αν χρειάζεστε κάποιον να μιλήσετε, είμαστε εδώ!