Nemesis Cancel Cancer — Κέντρο Ολιστικής Υποστήριξης Ασθενών με Καρκίνο στη Θεσσαλονίκη

Με αφορμή τις Παγκόσμιες Ημέρες κατά της Πνευμονίας (12 Νοεμβρίου) και της Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας (Νοέμβριος): πώς προστατεύουμε τους πνεύμονες όταν το ανοσοποιητικό έχει ήδη δοκιμαστεί.

Όταν πέφτει η θερμοκρασία και τα παράθυρα κλείνουν, οι ιώσεις του αναπνευστικού γίνονται πιο συχνές. Για τους περισσότερους ανθρώπους μια γρίπη ή ένα κρυολόγημα είναι ενοχλητικά αλλά περνούν. Για όποιον κάνει χημειοθεραπεία, ανοσοθεραπεία ή έχει περάσει μεταμόσχευση μυελού των οστών, και για όσους ζουν με ΧΑΠ, μια λοίμωξη του αναπνευστικού μπορεί να είναι πολύ πιο σοβαρή.

Το φθινόπωρο είναι λοιπόν η στιγμή να σκεφτούμε την πρόληψη. Με αφορμή τις παγκόσμιες ημέρες για την πνευμονία και τη ΧΑΠ, δίνουμε μια καθαρή εικόνα του τι ξέρουμε και τι μπορούμε να κάνουμε.

Μερικοί αριθμοί που βάζουν τα πράγματα σε προοπτική

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) προκάλεσε περίπου 3,4 εκατομμύρια θανάτους το 2023, δηλαδή περίπου το 6% όλων των θανάτων στον κόσμο, και είναι η τρίτη αιτία θανάτου παγκοσμίως. Σε χώρες υψηλού εισοδήματος, το κάπνισμα (ενεργητικό και παθητικό) ευθύνεται για πάνω από το 70% των περιπτώσεων αυτών.

Η πνευμονία από την πλευρά της παραμένει σοβαρός κίνδυνος, κυρίως για τα μικρά παιδιά: το 2019 προκάλεσε 740.180 θανάτους παιδιών κάτω των πέντε ετών, το 14% του συνόλου των θανάτων σε αυτή την ηλικία. Ο ΠΟΥ υπογραμμίζει ότι τα εμβόλια (Hib, πνευμονιόκοκκος, ιλαρά, κοκκύτης) είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος πρόληψης.

Και ο καρκίνος του πνεύμονα; Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του IARC (GLOBOCAN), στην Ελλάδα καταγράφονται περίπου 8.500 νέα περιστατικά τον χρόνο (περίπου 6.400 σε άνδρες και 2.100 σε γυναίκες) και περίπου 7.200 θάνατοι. Αφορά λοιπόν πολλούς ανθρώπους και οικογένειες, και συνδέεται στενά με το κάπνισμα, χωρίς όμως να περιορίζεται μόνο σε αυτό ως αιτία.

Γιατί οι ογκολογικοί ασθενείς είναι πιο ευάλωτοι

Πολλές θεραπείες του καρκίνου μειώνουν προσωρινά τα λευκά αιμοσφαίρια και την ικανότητα του ανοσοποιητικού να αντιδρά. Επιπλέον, ο ίδιος ο καρκίνος, ιδιαίτερα όταν αφορά τους πνεύμονες ή το αίμα, και η ηλικία αυξάνουν τον κίνδυνο λοιμώξεων. Αυτό δεν σημαίνει ότι η λοίμωξη είναι αναπόφευκτη. Σημαίνει ότι οι πρακτικές πρόληψης αξίζουν περισσότερη προσοχή.

Τι λένε οι κατευθυντήριες οδηγίες για τους εμβολιασμούς

Η Αμερικανική Εταιρεία Κλινικής Ογκολογίας (ASCO) ενημέρωσε το 2024 τις οδηγίες της για τον εμβολιασμό ενηλίκων που νοσούν με καρκίνο. Τι ισχύει ύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν για τις νέες οδηγίες:

• Γρίπη: ετήσιος εμβολιασμός για τους ενήλικες ασθενείς.

• COVID-19: εμβολιασμός σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες για ομάδες υψηλού κινδύνου.

• Πνευμονιόκοκκος: είτε μία δόση του εμβολίου 20 στελεχών, είτε εμβόλιο 15 στελεχών και, μετά από οκτώ εβδομάδες, εμβόλιο 23 στελεχών.

• Χρονισμός: ιδανικά 2 έως 4 εβδομάδες πριν από την έναρξη της θεραπείας του καρκίνου. Τα εμβόλια που δεν περιέχουν ζωντανούς μικροοργανισμούς μπορούν να γίνουν και κατά τη διάρκεια της θεραπείας, και δεν αναφέρθηκε διαφορά στην ασφάλεια για όσους λαμβάνουν ανοσοθεραπεία.

• Εμβόλια με ζωντανούς εξασθενημένους μικροοργανισμούς: αναβάλλονται για δύο χρόνια μετά από μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων και χορηγούνται μόνο αν δεν υπάρχει νόσος μοσχεύματος κατά ξενιστή ή σοβαρή ανοσοανεπάρκεια.

Στην Ελλάδα, το Υπουργείο Υγείας συστήνει για την περίοδο 2026 έως 2027 αντιγριπικό εμβολιασμό κυρίως από τα μέσα Οκτωβρίου έως τα τέλη Νοεμβρίου (χρειάζονται περίπου δύο εβδομάδες για να αναπτυχθεί ανοσία), αν και όποιος δεν το έχει κάνει μπορεί να εμβολιαστεί και αργότερα στη διάρκεια της εποχής. Στις ομάδες προτεραιότητας περιλαμβάνονται οι ενήλικες άνω των 60 ετών και άνθρωποι με χρόνια νοσήματα ή ανοσοκαταστολή, όπως ΧΑΠ, διαβήτης και καρδιοπάθειες. Το εμβόλιο της γρίπης και του COVID-19 μπορούν να γίνουν την ίδια ημέρα, σε διαφορετικά σημεία. Στοιχεία του ΕΟΔΥ για τη χειμερινή περίοδο 2025 έως 2026 έδειξαν ότι οι περισσότεροι ασθενείς που νοσηλεύτηκαν σε μονάδες εντατικής θεραπείας ή πέθαναν από επιβεβαιωμένη γρίπη, ενώ ανήκαν σε ομάδες υψηλού κινδύνου, δεν είχαν εμβολιαστεί.

Σημείωση για όσους κάνουν θεραπεία: το αν, πότε και με ποιο εμβόλιο θα εμβολιαστείτε εξαρτάται από τη θεραπεία σας και από τα αιματολογικά σας στοιχεία. Συζητήστε το πάντα με τον ογκολόγο ή τον αιματολόγο σας πριν προχωρήσετε.

Καθημερινές συνήθειες που βοηθούν

• Πλύσιμο χεριών και αποφυγή συγχρωτισμού τις περιόδους έξαρσης των ιώσεων, με μάσκα όπου ο γιατρός σας το συστήσει.

• Έγκαιρη επικοινωνία με την ογκολογική ομάδα για πυρετό, βήχα που επιμένει, δύσπνοια ή πόνο στον θώρακα (συχνά υπάρχουν συγκεκριμένες οδηγίες για το τι θεωρείται επείγον κατά τη χημειοθεραπεία).

• Διακοπή του καπνίσματος: είναι ωφέλιμη σε οποιαδήποτε φάση, ακόμη και μετά τη διάγνωση, και μπορεί να γίνει με επαγγελματική υποστήριξη.

• Αερισμός των χώρων, σωστή ενυδάτωση, και ήπια σωματική δραστηριότητα όσο το επιτρέπει η κατάσταση της υγείας σας.

• Εμβολιασμός και των στενών συγγενών και φροντιστών, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος να μεταδώσουν λοίμωξη.

Κάπνισμα, πρόληψη και έλεγχος του πνεύμονα

Το κάπνισμα παραμένει ο κυριότερος παράγοντας κινδύνου για την ΧΑΠ και τον καρκίνο του πνεύμονα, και η διακοπή του βοηθά σε κάθε ηλικία και σε κάθε φάση, ακόμη και μετά τη διάγνωση. Δεν χρειάζεται να γίνει μόνο με δύναμη θέλησης: η ψυχολογική στήριξη, τα φάρμακα που συνταγογραφεί ο γιατρός και η στήριξη από το περιβάλλον αυξάνουν σημαντικά τις πιθανότητες επιτυχίας.

Η σύσταση του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης του 2022 για τον προληπτικό έλεγχο περιλαμβάνει και τον καρκίνο του πνεύμονα ως νόσο για την οποία μπορούν να σχεδιαστούν οργανωμένα προγράμματα, κυρίως για ανθρώπους με υψηλό κίνδυνο (όπως οι βαριά καπνιστές). Αν είστε σε αυτή την ομάδα, ρωτήστε τον γιατρό σας τι ισχύει για εσάς. Επίσης, μην αγνοείτε έναν επίμονο βήχα, το αίμα στα πτύελα, την ανεξήγητη κόπωση ή τη δύσπνοια: δεν σημαίνουν απαραίτητα κάτι δυσοίωνο ή καρκίνο, όμως αξίζουν εξέταση.

Η ψυχολογική πλευρά

Η ανησυχία ότι «θα κολλήσω κάτι» μπορεί να οδηγήσει σε απομόνωση, φόβο για τον κόσμο και περιορισμό των επαφών σας. Όπως σε όλα, εδώ χρειάζεται ισορροπία: προσοχή χωρίς αποκλεισμό από την κοινωνική ζωή. Μπορείτε να διαλέξετε μικρότερες συναντήσεις, ανοιχτούς χώρους και συνεννόηση με τους φίλους σας για το τι σας κάνει να νιώθετε ασφαλείς.

Στη Nemesis πιστεύουμε ότι η έγκυρη και έγκαιρη πληροφόρηση μειώνει τον φόβο. Αν θέλετε να συζητήσετε τις ανησυχίες σας γύρω από τη θεραπεία και την καθημερινότητα, είμαστε δίπλα σας.

Για την Παγκόσμια Ημέρα Ακτινολογίας (8 Νοεμβρίου): ένας πρακτικός οδηγός για τις απεικονιστικές εξετάσεις και για το «scanxiety» που τις συνοδεύει.

Στις 8 Νοεμβρίου 1895 ο Wilhelm Röntgen ανακάλυψε τις ακτίνες Χ, και από τότε η ιατρική έμαθε να «βλέπει» μέσα στο σώμα χωρίς να το ανοίγει. Σήμερα οι απεικονιστικές εξετάσεις (αξονική, μαγνητική, PET) είναι καθημερινό εργαλείο για τη διάγνωση και την παρακολούθηση πολλών νοσημάτων, ανάμεσά τους και του καρκίνου.

Για πολλούς ανθρώπους όμως, η μέρα της εξέτασης και οι ημέρες μέχρι να βγει το αποτέλεσμα είναι από τις πιο δύσκολες της θεραπευτικής διαδρομής. Οι ασθενείς έχουν βρει δικό τους όρο γι’ αυτό: «scanxiety», από το scan (εξέταση) και το anxiety (άγχος). Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι περιλαμβάνει κάθε εξέταση και τι μπορεί να βοηθήσει.

Τι είναι τι: μια σύντομη γνωριμία

• Αξονική τομογραφία (CT): χρησιμοποιεί ακτίνες Χ και δημιουργεί εικόνες σε «φέτες». Διαρκεί συνήθως λίγα λεπτά και πολλές φορές γίνεται με ενδοφλέβια σκιαγραφική ουσία, που μπορεί να προκαλέσει στιγμιαία αίσθηση θερμότητας.

• Μαγνητική τομογραφία (MRI): βασίζεται σε μαγνητικό πεδίο και ραδιοκύματα, χωρίς ακτινοβολία. Η εξέταση διαρκεί περισσότερο, ο μηχανισμός κάνει συνεχείς θορύβους, που κάποιοι βρίσκουν ενοχλητικούς ή αγχοτικούς και ο χώρος είναι στενός, γι’ αυτό όσοι φοβούνται τους κλειστούς χώρους πρέπει να το πουν από πριν. Ωστόσο, σήμερα, υπάρχει και η επιλογή του ανοιχτού μαγνητικού τομογράφου γι' αυτούς που δεν μπορούν διαφορετικά.

• PET (συχνά σε συνδυασμό με CT): χορηγείται μια μικρή ποσότητα ραδιενεργούς ουσίας που δείχνει περιοχές με αλλοιώσεις ή αυξημένη δραστηριότητα στο σώμα. Συνήθως απαιτεί νηστεία και λίγη αναμονή πριν την εξέταση.

Οι ακριβείς οδηγίες προετοιμασίας (νηστεία, φάρμακα, κρεατινίνη, μεταλλικά αντικείμενα, κύηση) δίνονται από το κάθε κέντρο και ο γιατρός σας είναι εκείνος που αποφασίζει ποια εξέταση χρειάζεστε. Η ερώτηση «τι ακριβώς θα γίνει και πόση ώρα θα κρατήσει;» είναι πάντα ευπρόσδεκτη έως και απαραίτητη.

Πόσο συχνό είναι το άγχος της εξέτασης;

Πιο συχνό απ’ όσο νομίζουμε. Στη βιβλιογραφία το άγχος γύρω από την εξέταση καταγράφεται σε ποσοστά που φτάνουν έως και το 83%. Σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Supportive Care in Cancer, ερευνητές στο Concord Cancer Centre της Αυστραλίας ρώτησαν 222 ασθενείς με προχωρημένο καρκίνο που είχαν κάνει αξονική τομογραφία τους τελευταίους τέσσερις μήνες. Το 55% ανέφερε scanxiety, με μέση ένταση 6 στα 10.

Το άγχος ήταν συχνότερο στις γυναίκες, σε όσους είχαν καρκίνο του μαστού, σε όσους είχαν ήδη διαγνωσμένη αγχώδη διαταραχή ή κατάθλιψη και σε όσους ζούσαν σε αγροτικές περιοχές. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το βαρύ φορτίο προέρχεται από τη σκέψη για το τι μπορεί να σημαίνει το αποτέλεσμα για τη θεραπεία και την πρόγνωση. Με άλλα λόγια, δεν φοβάστε την εξέταση, φοβάστε την απάντηση. Σε αρκετό κόσμο, όμως, προκαλεί έντονο προβληματισμό και η ίδια η διαδικασία της εξέτασης.

Τι βοήθησε τους ασθενείς

Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της έρευνας είναι τι βαθμολόγησαν οι ασθενείς ως ιδιαίτερα βοηθητικό (7 και πάνω στα 10): το φιλικό προσωπικό, το να γνωρίζουν εκ των προτέρων τι θα γίνει, το να γίνεται η εξέταση κοντά στο σπίτι τους ή στο νοσοκομείο που τους παρακολουθεί, το να ξέρουν πόση ώρα θα περιμένουν, και το να παίρνουν το αποτέλεσμα από τον δικό τους ογκολόγο. Πρόκειται για πράγματα που δεν είναι ιατρικά ή πολύ δαπανηρά, είναι θέμα οργάνωσης και επικοινωνίας, και αρκετά από αυτά μπορείτε να τα ζητήσετε μόνοι σας.

Πρακτικές ιδέες πριν, κατά τη διάρκεια και μετά

• Πριν: ρωτήστε σε ποιον θα δείξει το αποτέλεσμα και πότε. Κλείστε ραντεβού με τον γιατρό σας για την ίδια εβδομάδα, ώστε η αναμονή να έχει ημερομηνία λήξης.

• Πριν: αν έχετε φόβο για κλειστούς χώρους ή για τις βελόνες, ενημερώστε το προσωπικό. Πολλά κέντρα προσφέρουν επιπλέον εξηγήσεις, παύσεις ή οπτική επαφή κατά τη διάρκεια.

• Κατά τη διάρκεια: αργή αναπνοή (εισπνοή τεσσάρων δευτερολέπτων, εκπνοή έξι) και εστίαση σε έναν ήχο, μια σκέψη ή μια εικόνα που σας ηρεμεί. Δεν χρειάζεται τελειότητα, αρκεί να αφήσετε την ένταση να πέσει λίγο.

• Μετά: προγραμματίστε κάτι ευχάριστο και απλό για την ημέρα της εξέτασης και για τις ημέρες αναμονής (ένας περίπατος, ένας καφές με φίλο). Η αναμονή γίνεται πιο υποφερτή όταν δεν είναι άδεια.

• Προσοχή στην αναζήτηση στο διαδίκτυο: ένα αποτέλεσμα που δεν έχει εξηγηθεί από τον γιατρό σας είναι εύκολο να παρερμηνευτεί, και η αγωνία πολλαπλασιάζεται, τις περισσότερες φορές άδικα.

• Πείτε στον άνθρωπο που σας συνοδεύει τι χρειάζεστε: συζήτηση, σιωπή ή απλώς παρέα. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιέζεστε να δείχνετε ότι είστε καλά.

Όταν η αναμονή γίνεται υπερβολικά βαριά

Αν το άγχος σας εμποδίζει να κοιμηθείτε για μέρες, να φάτε ή να δουλέψετε, ή αν σκέφτεστε να αποφύγετε μια εξέταση που σας έχει συστήσει ο γιατρός σας επειδή δεν αντέχετε την αναμονή, επικοινωνήστε το. Η αποφυγή μπορεί να καθυστερήσει μια σημαντική πληροφορία. Οι ερευνητές της μελέτης που αναφέραμε προτείνουν ψυχοκοινωνική στήριξη και δραστηριότητες που αποσπούν, χαλαρώνουν ή ενεργοποιούν τον ασθενή γύρω από την εξέταση. Η στήριξη αυτή δεν είναι πολυτέλεια, είναι μέρος της φροντίδας.

Και κάτι που ισχύει ακόμη και όταν το αποτέλεσμα είναι καλό: πολλοί άνθρωποι νιώθουν κατάρρευση ή κόπωση μετά το τέλος της αναμονής. Είναι φυσιολογικό, ο οργανισμός ήταν σε εγρήγορση για πολύ καιρό.

Πώς διαβάζεται ένα αποτέλεσμα: τρεις χρήσιμες υπενθυμίσεις

Το γραπτό πόρισμα μιας εξέτασης είναι γραμμένο για γιατρούς. Περιέχει όρους που ακούγονται απειλητικοί ενώ συχνά περιγράφουν κάτι αθώο, και η γλώσσα του δεν χωρά την απλή ανθρώπινη πλευρά. Γι’ αυτό δεν βοηθά να διαβάζετε το πόρισμα μόνοι σας πριν το δει ο γιατρός σας.

• Τα ευρήματα συγκρίνονται με προηγούμενες εξετάσεις. Μια «μικρή αλλαγή» μπορεί να έχει διαφορετική σημασία για κάθε άνθρωπο, και μόνο η συνολική εικόνα δίνει απάντηση.

• Ένα «τυχαίο εύρημα» (κάτι που εντοπίστηκε χωρίς να το αναζηταμε) πολύ συχνά αποδεικνύεται ακίνδυνο, αλλά ο γιατρός μπορεί να ζητήσει επανέλεγχο για βεβαιότητα.

• Η αναμονή για το αποτέλεσμα μπορεί να μοιάζει ατελείωτη, αλλά ρωτήστε πότε θα είναι έτοιμο και ποιος θα σας το εξηγήσει. Το να ξέρετε την ημέρα αλλάζει τον τρόπο που περνά η εβδομάδα.

Δίπλα σας πριν και μετά την εξέταση

Στη Nemesis προσφέρουμε δωρεάν ιατρικό προσανατολισμό, ώστε να καταλαβαίνετε με απλά λόγια τι σημαίνει μια εξέταση, ποια ερωτήματα να θέσετε στον θεράποντα γιατρό σας και τι να περιμένετε στη συνέχεια. Παράλληλα, οι ψυχολόγοι μας βρίσκονται δίπλα σας στις δύσκολες ημέρες αναμονής. Δεν αντικαθιστούμε τον γιατρό σας, αλλά σας βοηθούμε να νιώθετε πιο προετοιμασμένοι και λιγότερο μόνοι.

Για την Ημέρα Ευαισθητοποίησης για το Άγχος (4 Νοεμβρίου): η σχέση του στρες με τα αυτοάνοσα νοσήματα, χωρίς φόβο και χωρίς υπεραπλουστεύσεις.

Ένα αποτέλεσμα εξετάσεων, μια λέξη όπως «αυτοάνοσο» και ξαφνικά η καθημερινότητα φαντάζει πολύ διαφορετική. Πολλοί άνθρωποι που λαμβάνουν τέτοια διάγνωση (για παράδειγμα θυρεοειδίτιδα Hashimoto, ρευματοειδή αρθρίτιδα, νόσο του Crohn, ψωρίαση ή πολλαπλή σκλήρυνση) περιγράφουν ως πρώτη αντίδραση το αίσθημα ανακούφισης, επειδή βρέθηκε επιτέλους μια εξήγηση, και αμέσως μετά ανησυχία. «Θα είναι για πάντα; Θα επιδεινωθεί; Πώς θα τα βγάλω πέρα με τη δουλειά και την οικογένεια;»

Αξίζει να δούμε τι λέει η έρευνα για τη σχέση του ψυχικού φορτίου με τα αυτοάνοσα νοσήματα. Η εικόνα είναι πιο σύνθετη από τη φράση «το στρες προκαλεί αυτοάνοσα» που διαβάζουμε συχνά, και ακριβώς γι’ αυτό αξίζει να την καταλάβουμε σωστά.

Μια διάγνωση που αλλάζει την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας

Όπως επισημαίνεται σε πρόσφατα άρθρα, ένα αυτοάνοσο νόσημα δεν επηρεάζει μόνο το σώμα. Αλλάζει την καθημερινότητα, την αυτοαντίληψη και τις προσδοκίες για το μέλλον. Οι ερευνητές μιλούν για «ταυτότητα ασθένειας», δηλαδή για το πώς η νόσος γίνεται σιγά σιγά κομμάτι του τρόπου που βλέπουμε τον εαυτό μας. Αλλάζει, δηλαδή το πως αντιλαμβανόμαστε οι ίδιοι εμάς. Σε άλλες μελέτες περιγράφεται και ένα είδος «πένθους» για τη ζωή που είχαμε σχεδιάσει, ιδιαίτερα σε νέους ανθρώπους με παθήσεις που δεν φαίνονται εξωτερικά.

Η αβεβαιότητα είναι ίσως το πιο βαρύ συστατικό. Πολλά αυτοάνοσα εξελίσσονται με εξάρσεις και υφέσεις, οπότε κάθε καινούργιο σύμπτωμα μπορεί να ξυπνά τον φόβο ότι «ξεκινά πάλι». Αυτό δεν είναι υπερβολή ούτε αδυναμία. Είναι μια λογική αντίδραση σε μια κατάσταση που δεν ελέγχεται πλήρως.

Τι δείχνουν οι μεγάλες μελέτες

Μια συστηματική ανασκόπηση και συνδυαστική ανάλυση 47 δημοσιεύσεων (53 ομάδες συμμετεχόντων, πάνω από 40 εκατομμύρια άνθρωποι συνολικά), που δημοσιεύθηκε στο BMJ Mental Health τον Δεκέμβριο του 2024, εξέτασε τη σχέση των αυτοάνοσων νοσημάτων με την κατάθλιψη. Οι άνθρωποι με αυτοάνοσο είχαν σχεδόν διπλάσιο σχετικό κίνδυνο να εμφανίσουν κατάθλιψη (σχετικός κίνδυνος 1,85), με υψηλότερο κίνδυνο στις γυναίκες και σε όσους ήταν άνω των 45 ετών. Ενδιαφέρον έχει ότι η σχέση φάνηκε αμφίδρομη: και οι άνθρωποι με κατάθλιψη είχαν αυξημένη πιθανότητα να διαγνωστούν αργότερα με αυτοάνοσο (σχετικός κίνδυνος 1,84).

Οι ίδιοι οι συγγραφείς, βέβαια, σημειώνουν περιορισμούς: οι μελέτες διέφεραν αρκετά μεταξύ τους και χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να κατανοήσουμε τους μηχανισμούς. Η συγκεκριμένη ανάλυση αφορά την κατάθλιψη. Το άγχος και η κατάθλιψη όμως συχνά συνυπάρχουν και αντιμετωπίζονται με παρόμοιες προσεγγίσεις.

Το στρες «προκαλεί» αυτοάνοσα;

Εδώ χρειάζεται προσοχή. Μια μεγάλη σουηδική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA το 2018 παρακολούθησε περίπου 106.000 ανθρώπους με διαταραχές που σχετίζονται με το στρες (όπως μετατραυματική διαταραχή ή αντίδραση προσαρμογής). Αφορούσε περίπου 1,06 εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς τέτοια διάγνωση και περίπου 127.000 αδέλφια των ασθενών. Όσοι είχαν διαταραχή που σχετίζεται με το στρες είχαν υψηλότερο κίνδυνο να διαγνωστούν αργότερα με αυτοάνοσο νόσημα (αναλογία κινδύνου 1,36) και η σύγκριση με τα αδέλφια έδειξε ότι δεν εξηγείται απλώς από την οικογενειακή προδιάθεση.

Αυτό, βέβαια, είναι εύρημα συσχέτισης και όχι απόδειξη ότι το άγχος «φταίει». Στη δημιουργία ενός αυτοάνοσου συμμετέχουν γενετικοί, περιβαλλοντικοί, ορμονικοί και λοιμώδεις παράγοντες. Οι ερευνητές εξετάζουν πώς το παρατεταμένο στρες επηρεάζει τον άξονα του στρες του οργανισμού και τα επίπεδα κορτιζόλης, και πώς αυτά σχετίζονται με το ανοσοποιητικό μας σύστημα, αλλά οι μηχανισμοί δεν έχουν ξεκαθαριστεί πλήρως. Αν λοιπόν έχετε αναρωτηθεί «μήπως το προκάλεσα εγώ με το άγχος μου;», η απάντηση της επιστήμης είναι ότι τέτοιο συμπέρασμα δεν στηρίζεται, απόλυτα ακόμα, από τα δεδομένα. Η αυτοενοχοποίηση δεν βοηθά, και συχνά αυξάνει το ψυχολογικό βάρος.

Ο φαύλος κύκλος που μπορούμε να διακόψουμε

Όσο κι αν δεν γνωρίζουμε ακριβώς αν το στρες προκαλεί τη νόσο, γνωρίζουμε ότι η ψυχολογική πίεση επηρεάζει τον ύπνο, τη διάθεση, την ενέργεια και τον τρόπο που φροντίζουμε τον εαυτό μας. Και όταν ο ύπνος χαλά ή η ένταση ανεβαίνει, τα συμπτώματα συχνά γίνονται πιο δυσάρεστα να τα αντέξουμε. Εδώ υπάρχει περιθώριο παρέμβασης, με μικρά και ρεαλιστικά βήματα:

• Δώστε όνομα σε αυτό που νιώθετε. Το «είμαι αγχωμένος/η επειδή δεν ξέρω τι θα φέρει το αύριο» είναι διαφορετικό από ένα αόριστο «δεν είμαι καλά».

• Φροντίστε τον ύπνο ως μέρος της θεραπείας. Σταθερές ώρες, λιγότερη οθόνη το βράδυ και ήρεμη ρουτίνα πριν τον ύπνο βοηθούν περισσότερο απ’ όσο φαίνεται.

• Ετοιμάστε τις ερωτήσεις σας πριν από κάθε ραντεβού με τον γιατρό σας. Τονίζουμε επανειλημμένα πως η πληροφόρηση από αξιόπιστη πηγή μειώνει το άγχος σε αντίθεση με την ατελείωτη αναζήτηση στο διαδίκτυο, που συνήθως το εκτοξεύει κατακόρυφα.

• Δοκιμάστε σύντομες τεχνικές χαλάρωσης (αργή αναπνοή, καθοδηγούμενη φαντασία, ήπια κίνηση). Πέντε λεπτά τη μέρα αρκούν για να ξεκινήσει κανείς.

• Μιλήστε με κάποιον που εμπιστεύεστε και, αν το άγχος επιμένει ή επηρεάζει τη δουλειά και τις σχέσεις σας, ζητήστε επαγγελματική στήριξη. Μην το αναβάλλετε διότι η ψυχική υγεία θεωρείται ουσιαστικό μέρος της συνολικής φροντίδας.

Η ψυχοθεραπεία, και ιδιαίτερα η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και οι προσεγγίσεις βασισμένες στην ενσυνειδητότητα, έχουν τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα στο άγχος και την κατάθλιψη και συστήνονται στις κατευθυντήριες οδηγίες της ογκολογίας (ASCO 2023). Παρόμοιες προσεγγίσεις χρησιμοποιούνται σε διάφορα χρόνια νοσήματα, με την καθοδήγηση των θεραπόντων. Η ψυχολογική στήριξη συμπληρώνει την ιατρική παρακολούθηση και δεν την αντικαθιστά: τη θεραπεία της νόσου την καθορίζει πάντα ο θεράπων γιατρός.

Και οι γύρω μας;

Οι οικείοι συχνά θέλουν να βοηθήσουν αλλά δεν ξέρουν πώς. Φράσεις όπως «μην ανησυχείς, όλα θα πάνε καλά» μπορεί να μοιάζουν παρηγορητικές, όμως αφήνουν τον άνθρωπο μόνο με τον φόβο του. Βοηθά περισσότερο το «είμαι εδώ, πες μου τι χρειάζεσαι». Και ένα μικρό, πρακτικό δώρο λέει συχνά περισσότερα από τα λόγια (να σας συνοδεύσουν σε μια εξέταση, να μαγειρέψουν ένα γεύμα την ημέρα της κούρασης). Μην διστάσετε να ζητάτε τη βοήθεια που πραγματικά χρειάζεστε.

Δεν χρειάζεται να τα καταφέρετε μόνοι σας

Το άγχος μπροστά σε μια διάγνωση είναι φυσιολογικό. Δεν σημαίνει ότι είστε αδύναμοι ούτε ότι κάνετε κάτι λάθος. Σημαίνει ότι ως άνθρωπος αντιμετωπίζετε κάτι διαφορετικό, έντονο και σημαντικό. Αν νιώθετε ότι ο φόβος σας κυριεύει ή ότι ο ύπνος και η διάθεσή σας έχουν επηρεαστεί για αρκετές εβδομάδες, το να ζητήσετε βοήθεια είναι ένα πρώτο, ουσιαστικό βήμα φροντίδας.

Στη Nemesis προσφέρουμε ψυχολογική υποστήριξη σε ανθρώπους με καρκίνο και χρόνια νοσήματα, αλλά και στους οικείους τους. Αν θέλετε να μιλήσετε με κάποιον που θα σας ακούσει χωρίς βιασύνη και με αμέριστη κατανόηση, η ομάδα μας είναι δίπλα σας.