Ο καρκίνος αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία.

Η νέα έκθεση Global Cancer Statistics 2026, που βασίζεται στα στοιχεία της βάσης GLOBOCAN για 186 χώρες, καταγράφει μια ανησυχητική εικόνα, αλλά παράλληλα αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο της πρόληψης και της έγκαιρης διάγνωσης.

Επιδημιολογικά στοιχεία

-          Ο καρκίνος είναι η αιτία για σχεδόν δέκα εκατομμύρια θανάτους ετησίως, στατιστικά που τον αναδεικνύουν σε κύρια αιτία θανάτου παγκοσμίως

-          το 2024 καταγράφηκαν περίπου 21 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις καρκίνου και 9,8 εκατομμύρια θάνατοι παγκοσμίως. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, σχεδόν ένας στους πέντε ανθρώπους θα εμφανίσει κάποια μορφή καρκίνου κατά τη διάρκεια της ζωής του.

-          Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα νέα περιστατικά θα φτάσουν τα 34 εκατομμύρια έως το 2050, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 67% σε σχέση με το 2024. Η πρόβλεψη βασίζεται κυρίως στη γήρανση και στην αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού.

-          Αναφέρεται ότι σύμφωνα με την έκθεση «Global Cancer Statistics, 2026», περίπου 21 εκατομμύρια άνθρωποι διαγνώστηκαν με καρκίνο σε ολόκληρο τον κόσμο το 2024, ενώ 9,8 εκατομμύρια έχασαν τη ζωή τους από τη νόσο.

-          Οι ερευνητές εκτιμούν ότι σχεδόν ένας στους πέντε ανθρώπους θα εμφανίσει κάποια μορφή καρκίνου κατά τη διάρκεια της ζωής του.

-          Παράλληλα, περίπου ένας στους εννέα άνδρες και μία στις δεκατρείς γυναίκες αναμένεται να πεθάνουν από καρκίνο.

Ωστόσο, η πραγματική επιβάρυνση μπορεί να αποδειχθεί ακόμη μεγαλύτερη, εάν δεν περιοριστούν γνωστοί παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή και ορισμένες λοιμώξεις που συνδέονται με την εμφάνιση καρκίνου.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι σχεδόν οι μισοί θάνατοι από καρκίνο σχετίζονται με παράγοντες που μπορούν να τροποποιηθούν, ενώ σημαντικό ποσοστό θα μπορούσε να αποφευχθεί χάρη στην έγκαιρη διάγνωση και στις σύγχρονες θεραπείες.

Οι μορφές καρκίνου που εμφανίζονται συχνότερα

Ο καρκίνος του πνεύμονα εξακολουθεί να βρίσκεται στην πρώτη θέση παγκοσμίως, τόσο ως προς τα νέα περιστατικά όσο και ως προς τους θανάτους. Το 2024 καταγράφηκαν περίπου 2,6 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις και σχεδόν 1,9 εκατομμύρια θάνατοι, με το κάπνισμα να παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου.

Στη δεύτερη θέση βρίσκεται ο καρκίνος του μαστού, με περίπου 2,4 εκατομμύρια νέα περιστατικά και 694.000 θανάτους. Παραμένει η συχνότερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες και μία από τις κυριότερες αιτίες θανάτου στον γυναικείο πληθυσμό.

Ακολουθεί ο καρκίνος του παχέος εντέρου, με περισσότερα από δύο εκατομμύρια νέα περιστατικά και περίπου 918.000 θανάτους. Υψηλή θνησιμότητα καταγράφουν επίσης ο καρκίνος του ήπατος, του στομάχου και του παγκρέατος, ο οποίος, αν και δεν συγκαταλέγεται στους συχνότερους, παραμένει από τους πιο θανατηφόρους.

Η πρόληψη παραμένει το ισχυρότερο όπλο

Όπως υπογραμμίζουν οι ειδικοί, κάθε χώρα χρειάζεται μια στρατηγική προσαρμοσμένη στις ανάγκες του πληθυσμού της. Κοινός παρονομαστής, όμως, παραμένει η πρόληψη.

-       Η διακοπή του καπνίσματος

-       ο περιορισμός του αλκοόλ

-       η διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους

-       η τακτική σωματική άσκηση

-       η υγιεινή διατροφή

-       η συμμετοχή στα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας, ο οποίος μπορεί σε μεγάλο βαθμό να προληφθεί μέσω του εμβολιασμού κατά του HPV και του τακτικού προληπτικού ελέγχου.

• Δεύτερη γνώμη. Η διασφάλιση των ευρημάτων και από κάποιον άλλο θεράποντα ιατρό, είναι εξίσου σημαντική ως προς την εξασφάλιση πολύτιμου χρόνου.  

Εξελίξεις στη θεραπεία

Υπάρχουν κάποια καλά νέα, καθώς η πρόοδος της ιατρικής τεχνολογίας και επιστήμης ανοίγει το δρόμο για την ανάδειξη νέων θεραπευτικών επιλογών με καλύτερα ογκολογικά αποτελέσματα, μικρότερη επιβάρυνση των ασθενών και εν τέλει μεγαλύτερο προσδόκιμο και καλύτερη ποιότητας ζωής.

Πριν από 20 χρόνια, σχεδόν το 100% των ασθενών που διαγιγνώσκονταν με καρκίνο, λάμβαναν μόνον κυτταροστατική χημειοθεραπεία, καθοδηγούμενη αποκλειστικά από την προέλευση του όγκου, ενώ είχαν να αντιμετωπίσουν τις σοβαρές παρενέργειες και τα ενίοτε αβέβαια αποτελέσματα αυτού του θεραπευτικού μοντέλου.

Τις τελευταίες δυο δεκαετίες έχουν υπάρξει σημαντικές εξελίξεις στην έρευνα για τη θεραπεία του καρκίνου.

Η φαρμακευτική αγωγή έχει εμπλουτιστεί με δύο νέα όπλα, την ανοσοθεραπεία και τη στοχευμένη θεραπεία που έρχονται να συμπληρώσουν ή και να αντικαταστήσουν την κλασική χημειοθεραπεία.

Σήμερα, πάνω από το 50% των ασθενών μας θεραπεύονται με βάση ανοσολογικούς βιοδείκτες και μοριακά χαρακτηριστικά του όγκου, ανεξάρτητα από την προέλευσή τους, και έχουμε εξαιρετικά αποτελέσματα.

Ανοσοθεραπεία

Η ανοσοθεραπεία είναι μια θεραπευτική προσέγγιση που χρησιμοποιεί το ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα ενός ασθενούς για την καταπολέμηση του καρκίνου. Αυτό μπορεί να γίνει με δύο τρόπους:

• Διεγείροντας ή ενισχύοντας τις φυσικές άμυνες του ανοσοποιητικού συστήματος, ώστε να εντοπίζει και να καταστρέφει τα καρκινικά κύτταρα.

• Παρασκευάζοντας ουσίες σε ένα εργαστήριο που προσομοιώνουν συστατικά του ανοσοποιητικού συστήματος που είναι υπεύθυνα για τον εντοπισμό και την καταστροφή των καρκινικών κυττάρων.

Τις τελευταίες δεκαετίες, η ανοσοθεραπεία έχει καταστεί σημαντικό τμήμα του πλάνου αντιμετώπισης ορισμένων τύπων καρκίνου, όπως το μελάνωμα, και μπορεί να εφαρμοστεί αυτόνομα ή σε συνδυασμό με άλλους τύπους θεραπείας.

Στοχευμένη θεραπεία

Η συμβατική χημειοθεραπεία λειτουργεί καταστρέφοντας όλα τα κύτταρα που πολλαπλασιάζονται γρήγορα, τόσο τα υγιή, όσο και τα καρκινικά. Αντίθετα, η στοχευμένη θεραπεία χρησιμοποιεί φάρμακα που έχουν σχεδιαστεί για να «στοχεύουν» τα καρκινικά κύτταρα, χωρίς να επηρεάζουν τα υγιή κύτταρα του οργανισμού.

Αυτό επιτυγχάνεται σε κυτταρικό επίπεδο. Τα καρκινικά κύτταρα χρειάζονται συγκεκριμένα μόρια, συχνά με τη μορφή πρωτεϊνών, για να επιβιώσουν, να πολλαπλασιαστούν και να εξαπλωθούν. Αυτά τα μόρια παράγονται, συνήθως, από τα γονίδια που προκαλούν καρκίνο, καθώς και από τα ίδια τα κύτταρα.

Η στοχευμένη θεραπεία έχει σχεδιαστεί για να παρεμβαίνει σε αυτά τα μόρια εμποδίζοντάς τη λειτουργία τους, με αποτέλεσμα να επιβραδύνεται ή και να σταματά η εξάπλωση του καρκίνου.

Συμπερασματικά, μπορεί τα τελευταία χρόνια αλλά και στο μέλλον η νόσηση από καρκίνο να (έχει) αυξηθεί, αλλά οι εξελιγμένες θεραπείες, η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση, αποτελούν σημαντικά όπλα για τη θεραπεία και για μία ποιοτική ζωή.

Τι μπορεί πραγματικά να κάνει ένας άνθρωπος για να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου;

Η απάντηση είναι ταυτόχρονα ενθαρρυντική και απογοητευτική.

• Ενθαρρυντική, γιατί γνωρίζουμε περισσότερα από ποτέ για τους παράγοντες που επηρεάζουν τον κίνδυνο.

• Απογοητευτική, γιατί σχεδόν τίποτα από αυτά δεν είναι καινούργιο.

Δεν πρόκειται για κάποιο μυστικό μόριο, δεν πρόκειται για μια ενδοφλέβια θεραπεία, ούτε για ένα ακριβό συμπλήρωμα. Η μεγαλύτερη πρόοδος στην πρόληψη εξακολουθεί να βασίζεται σε πράγματα που όλοι γνωρίζουμε, αλλά λίγοι εφαρμόζουμε με συνέπεια.

Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο παράδοξο της σύγχρονης ιατρικής. Δεν μας λείπουν τόσο οι γνώσεις. Μας λείπει η εφαρμογή τους.

Σήμερα θα δούμε τι υποστηρίζεται από τα καλύτερα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα. Όχι με τη λογική «πάρτε αυτά για να ζήσετε 100 χρόνια», αλλά με έναν πιο ειλικρινή στόχο: να αυξήσουμε τις πιθανότητες να φτάσουμε σε μεγαλύτερη ηλικία με όσο το δυνατόν περισσότερη υγεία και λειτουργικότητα.

10 συνήθειες με την ισχυρότερη επιστημονική τεκμηρίωση

Η καθημερινή κίνηση φαίνεται να είναι εξίσου σημαντική με την οργανωμένη άσκηση. Το περπάτημα, οι σκάλες, οι δουλειές του σπιτιού, η ορθοστασία και κάθε μορφή φυσικής δραστηριότητας μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου, ανεξάρτητα από τις ώρες που περνάμε στο γυμναστήριο.

Η μυϊκή δύναμη είναι ένας από τους ισχυρότερους προγνωστικούς δείκτες επιβίωσης. Μετά την ηλικία των 30 ετών αρχίζουμε φυσιολογικά να χάνουμε μυϊκή μάζα. Η προπόνηση αντιστάσεων (βάρη, λάστιχα) δεν βελτιώνει μόνο τη δύναμη αλλά μειώνει τον κίνδυνο πτώσεων και λειτουργικής έκπτωσης.

Οι άνθρωποι που καταναλώνουν κυρίως σπιτικό φαγητό τείνουν να προσλαμβάνουν λιγότερα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα και έχουν σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο.

Δεν έχει σημασία μόνο τι τρώμε αλλά και πώς το μαγειρεύουμε. Οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες (π.χ. τηγάνισμα, κάρβουνα) παράγουν τελικά προϊόντα, τα οποία σχετίζονται με χρόνια φλεγμονη. Το βράσιμο, το μαγείρεμα στον ατμό και οι χαμηλές θερμοκρασίες αποτελούν συχνά πολύ καλύτερες επιλογές.

Η έκθεση στο φυσικό φως το πρωί, τα σταθερά γεύματα και ένα σχετικά σταθερό ωράριο ύπνου βοηθούν στη συγχρονισμένη λειτουργία του κιρκάδιου ρυθμού, με ευεργετικές επιδράσεις στον μεταβολισμό και στην καρδιαγγειακή υγεία.

Ο επαρκής και ποιοτικός ύπνος συνδέεται με μικρότερο κίνδυνο. Ο ύπνος δεν είναι πολυτέλεια, είναι βασική βιολογική ανάγκη.

Η σωστή ενυδάτωση δεν αφορά μόνο τη δίψα. Επηρεάζει άμεσα τη νεφρική λειτουργία, τη ρύθμιση της θερμοκρασίας, τη γνωστική λειτουργία και πιθανώς τη βιολογική γήρανση των κυττάρων μας.

Δεν μπορούμε να εξαλείψουμε το στρες από τη ζωή μας. Μπορούμε όμως να μειώσουμε το χρόνιο, ανεξέλεγκτο στρες που συντηρεί τη φλεγμονή στο σώμα και αυξάνει τον κίνδυνο πολλών χρόνιων νοσημάτων.

Η μοναξιά αποτελεί ανεξάρτητο, αποδεδειγμένο παράγοντα κινδύνου για πρόωρη θνησιμότητα. Οι ισχυροί κοινωνικοί δεσμοί προστατεύουν την ψυχική αλλά και τη σωματική υγεία περισσότερο απ’ όσο συνήθως αντιλαμβανόμαστε.

Η τακτική επαφή με τη φύση συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα κορτιζόλης, καλύτερη ψυχική υγεία και αυξημένη σωματική δραστηριότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και η σύγχρονη έρευνα επιβεβαιώνει κάτι που οι περισσότεροι διαισθανόμασταν ήδη.

Ίσως το σημαντικότερο στοιχείο αυτής της λίστας να μην είναι βιολογικό.

Τα τελευταία χρόνια, ολοένα και περισσότερες μελέτες δείχνουν ότι οι άνθρωποι που αισθάνονται πως η ζωή τους έχει νόημα, πως έχουν έναν σκοπό, έναν λόγο να ξυπνούν κάθε πρωί, ζουν περισσότερο και κυρίως γερνούν καλύτερα.

Ο σκοπός δεν χρειάζεται να είναι κάτι σπουδαίο ή ηρωικό. Μπορεί να είναι η οικογένεια, η δουλειά, η δημιουργία, ο εθελοντισμός, ένα χόμπι, μια κορυφή που θέλεις να ανέβεις ή απλώς η χαρά να είσαι χρήσιμος στους ανθρώπους γύρω σου.

Ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα να είναι ότι η μακροζωία δεν χτίζεται με μία μεγάλη, ηρωική απόφαση. Χτίζεται από μικρές, καθημερινές επιλογές που επαναλαμβάνονται για χρόνια.

Ίσως αυτός να είναι και ο λόγος που οι συμβουλές αυτές δεν γίνονται ποτέ viral στα social media. Δεν υπόσχονται θαύματα. Υπόσχονται όμως κάτι πολύ πιο πολύτιμο: περισσότερες πιθανότητες να παραμείνουμε υγιείς όσο μεγαλώνουμε.

Ξέρουμε πως υπάρχουν περιπτώσεις ασθενών που ενώ ακολουθούσαν έναν αντίστοιχο τρόπο ζωής, τελικά νόσησαν. Αυτό όμως που πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι η πρόληψη σώζει ζωές!

Ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου αποτελεί ένα από τα πλέον στρεσογόνα γεγονότα στην ζωή ενός ανθρώπου και φαίνεται ότι αποτελεί συχνό γεγονός στην ζωή ενός παιδιού.

Τα παιδιά έρχονται σε επαφή με το θάνατο από πολύ νωρίς κι ας μην το συνειδητοποιούμε. Βλέπουν νεκρά έντομα, πουλιά, ακόμα και ζώα σκοτωμένα στο δρόμο. Ακούν για το θάνατο από τις ειδήσεις, στα κινούμενα σχέδια, στα παραμύθια κ.λ.π.

Ο θάνατος είναι μέρος της ζωής και σε κάποιο βαθμό τα παιδιά τον γνωρίζουν. Η αντίληψη του θανάτου και η αντίδραση του παιδιού σε αυτό το γεγονός, εξαρτάται από την εγγύτητα προς τον εκλιπόντα, από τις αντιδράσεις των υπολοίπων μελών της οικογένειας, από την ύπαρξη ή μη της προετοιμασίας για το γεγονός και από το στάδιο της ανάπτυξης του ή την ηλικία του.

Στάδια του πένθους στα παιδιά

Το πένθος στα παιδιά συνήθως έχει 4 βασικά στάδια και κάθε ένα αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό βήμα που βοηθά τα παιδιά να κατανοήσουν και να επεξεργαστούν την απώλεια με υγιή τρόπο, ενώ εσείς τους παρέχετε τη σταθερότητα που χρειάζονται.

• Η πρώτη φάση είναι η Αναγνώριση. Τα παιδιά πρέπει να κατανοήσουν τι συνέβη. Η σαφής, απλή γλώσσα είναι κρίσιμη. Όταν χρησιμοποιείτε λέξεις όπως “πέθανε” αντί για “έφυγε”, βοηθάτε το παιδί να συνειδητοποιήσει την πραγματικότητα της κατάστασης. Είναι φυσικό να έχουν ερωτήσεις – απαντήστε τους ειλικρινά, χωρίς να αποκρύπτετε πληροφορίες.

• Στη φάση της Αντίδρασης, επιτρέψτε στα παιδιά να εκφράσουν τα συναισθήματά τους. Είτε πρόκειται για θλίψη, θυμό ή φόβο, είναι σημαντικό να νιώσουν ότι μπορούν να μιλήσουν χωρίς να τα κρίνετε. Δημιουργήστε ένα περιβάλλον όπου νιώθουν ασφαλή να μοιραστούν αυτά που νιώθουν, είτε με λόγια, είτε μέσα από το παιχνίδι ή τη ζωγραφική.

• Η Αναδιοργάνωση είναι μια κρίσιμη στιγμή. Εδώ τα παιδιά προσαρμόζονται σε μια νέα καθημερινότητα χωρίς το αγαπημένο πρόσωπο. Σταθερές ρουτίνες και μικρές, σταδιακές αλλαγές τα βοηθούν να αισθανθούν ότι η ζωή συνεχίζεται με έναν ασφαλή τρόπο.

• Τέλος, η Επανεστίαση είναι το στάδιο όπου τα παιδιά μαθαίνουν να επενδύουν ξανά συναισθηματική ενέργεια σε νέες σχέσεις και δραστηριότητες. Δεν σημαίνει ότι ξεχνούν την απώλεια, αλλά ότι προχωρούν με τον δικό τους ρυθμό, βρίσκοντας πηγές χαράς και νόημα στη ζωή τους.

 Πως αντιλαμβάνονται τα παιδιά τον Θάνατο

• 0 - 3 ετών: Τα παιδιά εως 3 ετών δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν την οριστικότητα του θανάτου αλλά αισθάνονται τις συνέπειες του χωρισμού ειδικά οταν ο εκλιπών είναι ο γονεάς. Τα παιδιά σε αυτήν την ηλικία αντιδρούν συνήθως με κλάμα, αναζήτηση του εκλιπόντος ενώ εμφανίζουν αλλαγές στις συνήθειες διατροφης και ύπνου.

• 3 - 5 ετών: Τα παιδιά ηλικίας 3-5 ετών χαρακτηρίζονται από εξωπραγματική αντίληψη του θανάτου σύμφωνα με την οποία ο θάνατος είναι κάτι που μπορεί να αλλάξει. Εξ αιτίας της «μαγικής» σκέψης που χαρακτηρίζει την ηλικία αυτή, τα παιδιά πιστευουν πως ο άνθρωπος συνεχίζει να αισθάνεται και να κινείται και μετά τον θάνατο του. Για αυτό τον λόγο, κάνουν συχνές ερωτήσεις σχετικά με το πότε θα επιστρέψει ο εκλιπών.

• 6 - 9 ετών:Τα παιδιά ηλικίας 6-9 ετών αρχίζουν να αντιλαμβάνονται την οριστικότητα του θανάτου και οτι ακόμα και οι δικοί τους άνθρωποι μπορεί να πεθάνουν.

• 9 - 12 ετών: Τα παιδιά ηλικίας 9-12 ετών έχουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τον θάνατο και αντιλαμβάνονται την βιολογική του φύση. Σε αυτήν την ηλικία τα παιδιά αντιλαμβάνονται την μονιμότητα και μη αναστρεψιμότητα του θανάτου, το οτι οι σωματικές λειτουργίες παύουν να λειτουργούν καθώς και το οτι αποτελεί ένα αναπόφευκτο γεγονός στην ζωή του ανθρώπου.

• 12 και άνω: Τα παιδιά ηλικίας 12 ετών και άνω είναι σαφώς σε θέση να κατανοήσουν την έννοια και την σημαντικότητα του θανάτου. Το 90% των εφηβων έχουν τουλάχιστον μία εμπειρία απώλειας που σχετίζεται με τον θάνατο. Σε αυτήν την ηλικία, σύμφωνα με τον Kohut, ο νέος αποκτά την αισθηση του παροδικού της ζωής και κατανοεί οτι και ο ίδιος κάποια στιγμή θα πεθάνει.

Πως μπορεί ο γονέας να χειριστεί μια κατάσταση θρήνου ενός παιδιού

• Ενθαρρυνση ερωτήσεων επι του θέματος: η εμπειρία του θανάτου και ο συνεπακόλουθος θρήνος αποτελεί ένα δύσκολο και συνάμα τρομακτικό γεγονός για τα παιδιά. Σε αυτήν την διαδικασία είναι σημαντικό ο γονέας να δείχνει διαρκή διαθεσιμότητα για νέες συζητήσεις ώστε το παιδί να αισθανθεί ασφαλές.

• Δώστε ξεκάθαρες εξηγήσεις σχετικά με το τί έχει συμβεί: Απλές και ξεκάθαρες εξηγήσεις σχετικά με την αιτία του θανάτου διευκρινίζουν οτι ο θάνατος δεν είναι αποτέλεσμα κάποιας συμπεριφοράς του παιδιού. Τα παιδιά συνήθως ταλαιπωρούνται από ενοχές όταν μαθαίνουν για τον θάνατο ενός αγαπημένου τους προσώπου καθώς θεωρούν οτι αυτό προέκυψε εξ αιτίας δικών τους σκέψεων και συμπεριφορών. Ιδιαίτερη προσοχή σε αυτό χρειάζεται να δοθεί στις εκφράσεις που θα χρησιμοποιηθούν. Αφού το παιδί έχει σαφή αντίληψη της μονιμότητας του θανάτου αποφύγετε εκφράσεις όπως « κοιμήθηκε» ή « έφυγε» (οι εκφράσεις αυτες δημιουργούν στο παιδί φόβο καθώς πιστεύει οτι ο ύπνος συνεπάγεται θάνατο και έτσι θα φέρνει άρνηση στο να κοιμηθεί). Επίσης, αποφύγετε εκφράσεις όπως «πέθανε γιατί ήταν πολύ άρρωστος» καθώς το παιδί είναι πιθανό κάθε φορά που αισθάνεται ιδιαίτερα άρρωστο να φοβάται οτι θα πεθάνει.

• Δώστε χώρο στα συναίσθηματα τόσο στα δικά σας όσο και του παιδιού:Η έκφραση των δικών σας συναισθημάτων σε τέτοιες καταστάσεις λειτουργεί σαν «καθρέπτης» στα παιδιά και τα βοηθάει να εκφραστούν και εκείνα. Βέβαια, εκτός από τους λεκτικούς τρόπους έκφρασης της θλίψης, υπάρχουν και οι μη λεκτικοί όπως π.χ το παιχνίδι ή η ζωγραφική που βοηθούν επίσης ένα παιδί να εκφραστεί. Παιδικά βιβλία και ιστοριούλεςπου αφορούν ασθένεια ή απώλεια αγαπημένων προσώπων είναι επίσης χρήσιμα, για να βοηθήσετε τα μικρά παιδιά να αναγνωρίσουν τα συναισθήματα των πρωταγωνιστών και παράλληλα τα δικά τους. Σημαντική ωστόσο καθίσταται η αναγνώριση των συναισθημάτων τους ως κάτι φυσιολογικό όσο οδυνηρά και μπερδεμένα να είναι.

• Διαβεβαιώστε το παιδί οτι η ζωή σας θα συνεχιστεί: Οταν το παιδί αντιμετωπίσει το θάνατο για πρώτη φορά είναι πιθανόν να ανησυχήσει σχετικά με την πιθανότητα του δικού του θανάτου ή των γονέων του. Διατηρώντας την ειλικρινή σας στάση οφείλετε να του εξηγήσετε οτι η στιγμή του θανάτου μας είναι κάτι άγνωστο για όλους και να το καθυσηχάσετε τονίζοντας του οτι το πιθανότερο είναι αυτό να συμβεί πολλά πολλά χρόνια μετά.

• Επιλέξτε να παραμείνει το παιδί στο σπίτι: Αν δεν υπάρχει θέμα κατάρρευσης των υπολοίπων μελών, είναι προτιμότερο να παραμείνει το παιδί εντός του υποστηρικτικού δικτύου των δικών του ανθρώπων αντί να απομακρυνθεί, καθώς το παιδί σε τέτοιες καταστάσεις χρειάζεται ασφάλεια και σταθερότητα από την οικογένεια του.

• Προσπαθήστε να διατηρήσετε την καθημερινή του ρουτίνα: Η διατήρηση των χρονοδιαγραμμάτων που ίσχυαν και πριν την απώλεια ( π.χ ώρες φαγητού και ύπνου) καθώς και οι κανόνες που υπήρχαν δίνουν την αίσθηση της κανονικότητας και διευκολυνουν την προσαρμογή του παιδιού.

Πρέπει το παιδί να παρακολουθήσει την Κηδεία;

Η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου είναι από μόνο του ένα πολύ ευαίσθητο γεγονός για οποιασδήποτε ηλικίας άνθρωπο και πόσο μάλλον για ένα παιδί.

Δυστυχώς, δεν υπάρχει σαφής απάντηση στο κρίσιμο ερώτημα αυτό των γονέων. Είναι μια απόφαση που θα κληθούν να πάρουν οι γονείς/κηδεμόνες λαμβάνοντας υπόψιν τους την ηλικία του παιδιού, την σχέση με τον θανόντα, το τι επρόκειτο να διαδραματιστεί ενώπιον του παιδιού καθώς και το πόσο έντονη πρόκειται να είναι η συναισθηματική φόρτιση του παιδιού μπροστά στην εικόνα του νεκρού.

Σε κάθε περίπτωση, το παιδί χρειάζεται να είναι εκ των προτέρων ενήμερο σχετικά με το τι πρόκειται να συμβεί έτσι ώστε να επιλέξει εάν θέλει να παρευρεθεί ή όχι. Οι γονείς χρειάζεται να ενημερώσουν το παιδί που θέλει να βρίσκεται στην τελετή σχετικά με το τί συμβεί τόσο στο σπίτι του θανόντα όσο και μετά, στην εκκλησία και στο νεκροταφείο. Επίσης, είναι σημαντικό οι γονείς να ενημερώσουν το παιδί σχετικά με τις δικές τους αντιδράσεις θρήνου κατά την τελετή. 

Παρόλα αυτά, η βιο-ψυχο-κοινωνική προσέγγιση, φαίνεται να τάσσεται υπέρ του να παρευρίσκεται το παιδί στην τελετή. Ο λόγος είναι ότι οι εικόνες θα το φέρουν πιο κοντά στην οριστικοποίηση του γεγονότος, με απαραίτητη προϋπόθεση ότι το παιδί θα ενημερωθεί εκ των προτέρων για τον θάνατο ως γεγονός και την κατάσταση που πιθανό να επικρατήσει.

Συνήθη ερωτήματα των παιδιών προς απάντηση

• Γιατί πέθανε;

• Εξηγήστε στα παιδιά οτι αυτός είναι ο νόμος της φύσης και οτι ολοι οι ζωντανοί οργανισμοί, ακόμα και τα ζώα και τα λουλούδια κάποια στιγμή πεθαίνουν. Σε περίπτωση σοβαρής ασθένειας, διαβεβαιώστε οτι αυτό είναι κάτι σπάνιο και οτι ο οργανισμός μας τις περισσότερες φορές τα καταφέρνει όταν αντιμετωπίζει ασθένειες όπως μια γρίπη.

• Τι σημαίνει πέθανε;

  Εξηγήστε στα παιδιά με λεξιλόγιο που είναι κατανοητό στην ηλικία του παιδιού σας οτι οταν λέμε οτι κάποιος πέθανε, εννοούμε πως σταμάτησε να χτυπά η καρδιά του και έτσι το σώμα του σταμάτησε να λειτουργεί. Διαβεβαιώστε το πως ο νεκρός δεν μπορεί να βιώσει κανένα συναίσθημα ούτε αίσθηση π.χ να κρυώνει ή να πεινάει;

• Εγώ φταίω που πέθανε?

  Οι έρευνες δείχνουν ότι, όταν ένα πρόσωπο στην οικογένεια πεθαίνει, τα παιδιά νιώθουν ένοχα. Πιστεύουν ότι με κάποιο τρόπο προκάλεσαν το θάνατό του είτε, επειδή είχαν θυμώσει κάποια στιγμή μαζί του είτε, γιατί ευχήθηκαν να μην υπήρχε ο αδελφός τους είτε, επειδή έκαναν αταξίες. Χρειάζονται επιβεβαίωση και διευκρίνιση ότι ο θάνατος δεν είναι τιμωρία. Είναι σημαντικό να ξεκαθαριστεί στο παιδί πως δεν φέρει καμία ευθύνη για τον θάνατο του αγαπημένου του προσώπου.

• Θα ξανάρθει;

  Τα παιδιά μικρότερης ηλικίας δυσκολεύονται να κατανοήσουν την μονιμότητα του θανάτου. Δεδομένου οτι ο θάνατος κυριαρχεί στα παραμύθια και στα παιχνίδια τους και πάντα είναι αναστρέψιμος ( π.χ Χιονάτη) θεωρούν οτι και το αγαπημένο τους πρόσωπο θα επιστρέψει. Στην περίπτωση αυτή, επαναλαμβάνουμε αρκετές φορές οτι το άτομο που πέθανε δεν θα ξανάρθει προκειμένου να καταλάβει την έννοια της οριστικότητας.

• Εγώ θα πεθάνω; Εσύ θα πεθάνεις;

  Διαβεβαιώνουμε το παιδί οτι τόσο εκείνο όσο και εμείς θα είμαστε καλά και θα είμαστε διπλα του.

• Που έχει πάει;

  Διευκρινίζουμε στο παιδί ότι το σώμα του νεκρού παύει να λειτουργεί και φυλάσσεται στον χώρο του νεκροταφείου. Αντίθετα, η ψυχή του δεν πεθαίνει και δεν αλλοιώνεται αφού υπάρχει πάντα στην καρδιά μας και θα τον θυμόμαστε για πάντα.

Πότε χρειάζεται το παιδί βοήθεια από επαγγελματία ψυχολόγο ή ψυχοθεραπευτή;

• Σοβαρή αλλαγή στη σχολική επίδοση

• Επίμονη άρνηση να πάει σχολείο ή να κοιμηθεί ή να συνεχίσει τις δραστηριότητές του

• Επίμονη αποφυγής οποιασδήποτε αναφοράς στο άτομο που πέθανε ή παρατεταμένη άρνηση του γεγονότος του θανάτου

• Συχνές εκρήξεις θυμού ή καταστροφικότητας

• Παρατεταμένο άγχος ή φοβίες ή εφιάλτες ή διαταραχές ύπνου

• Ανάρμοστη / παραβατική συμπεριφορά

• Χρήση ή κατάχρηση αλκοόλ ή ναρκωτικών

• Συχνές σωματικές ενοχλήσεις

• Σημαντική κοινωνική απομόνωση

• Παρατεταμένη θλίψη, ανορεξία και ευχές θανάτου

• Έντονη ταύτιση με το άτομο που πέθανε ( με τις συνήθειές του ή και την ασθένειά του).

Συνοψίζοντας, τόσο ο θάνατος όσο και το πένθος στα παιδιά είναι δύσκολα. Ωστόσο, μέσα από την αγάπη, την ενσυναίσθηση, την ειλικρίνεια και τη σταθερή παρουσία σας, η υπομονή και η κατανόηση σας είναι αρκετά για να τα βοηθήσουν να επεξεργαστούν την απώλεια.

Πένθος, θάνατος και απώλεια είναι κομμάτια της ζωής, και με τη σωστή υποστήριξη, τα παιδιά μπορούν να βρουν τη δύναμη να προχωρήσουν.

Θυμηθείτε: δεν χρειάζεται να έχετε όλες τις απαντήσεις. Η αγάπη και η παρουσία σας είναι αρκετές.

Σε κάθε στάδιο, η παρουσία σας είναι το πιο σημαντικό.