Nemesis Cancel Cancer — Κέντρο Ολιστικής Υποστήριξης Ασθενών με Καρκίνο στη Θεσσαλονίκη

Η διάγνωση μιας κακοήθους νόσου αποτελεί μία από τις πιο απαιτητικές στιγμές στη ζωή ενός ανθρώπου. Μαζί με το σοκ και τον φόβο γεννιούνται πολλά ερωτήματα: τι ακριβώς συμβαίνει, ποιες είναι οι επιλογές, ποιο είναι το επόμενο βήμα. Η ανάγκη για σαφή ενημέρωση, τεκμηριωμένη θεραπευτική πρόταση και εμπιστοσύνη στην ιατρική ομάδα γίνεται, επομένως, ιδιαίτερα επιτακτική. Σε αυτό το πλαίσιο, η λήψη δεύτερης ιατρικής γνώμης αποτελεί μια απολύτως θεμιτή και συχνά πολύτιμη επιλογή.

Η σύγχρονη Ογκολογία βασίζεται στην εξατομικευμένη αντιμετώπιση της νόσου. Δύο ασθενείς με το ίδιο είδος καρκίνου δεν ακολουθούν απαραίτητα την ίδια θεραπευτική πορεία. Η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας μπορεί να επηρεάζεται από τον ιστολογικό τύπο του όγκου, το στάδιο της νόσου και τα μοριακά και βιολογικά χαρακτηριστικά του. Επηρεάζεται επίσης από τη συνολική κατάσταση της υγείας, τις συνυπάρχουσες παθήσεις και τις ανάγκες του ίδιου του ασθενούς. Η διαρκής πρόοδος της ιατρικής επιστήμης διευρύνει τις διαθέσιμες επιλογές και καθιστά την αξιολόγηση κάθε περιστατικού ολοένα πιο σύνθετη.

Μια δεύτερη γνώμη μπορεί να συμβάλει θετικά με περισσότερους από έναν τρόπους.

Μπορεί να επιβεβαιώσει τη διάγνωση και τη θεραπευτική στρατηγική που έχει προταθεί. Έτσι ο ασθενής και η οικογένειά του αποκτούν μεγαλύτερη βεβαιότητα και ηρεμία. Επιτρέπει επίσης την αξιολόγηση εναλλακτικών θεραπευτικών επιλογών, όταν αυτές υπάρχουν. Τέλος, όπου ενδείκνυται, μπορεί να οδηγήσει στην αναζήτηση σύγχρονων ή εξειδικευμένων θεραπευτικών προσεγγίσεων που ταιριάζουν καλύτερα στο προφίλ της συγκεκριμένης νόσου. Σε κάθε περίπτωση, ο ασθενής αποκτά πληρέστερη εικόνα και μπορεί να αποφασίσει με περισσότερη σιγουριά.

Πολλοί ασθενείς διστάζουν να ζητήσουν δεύτερη γνώμη, φοβούμενοι ότι θα θίξουν τον θεράποντα ιατρό ή ότι θα φανούν αχάριστοι. Η ανησυχία αυτή είναι κατανοητή, δεν ανταποκρίνεται όμως στην πραγματικότητα. Η δεύτερη γνώμη δεν αποτελεί ένδειξη έλλειψης εμπιστοσύνης προς τον θεράποντα ιατρό. Αντίθετα, αποτελεί μέρος της ενεργού συμμετοχής του ασθενούς στη λήψη αποφάσεων που αφορούν την υγεία του, και είναι αναφαίρετο δικαίωμά του. Ο ενημερωμένος ασθενής, που κατανοεί τη νόσο και τις επιλογές του, συνεργάζεται συνήθως πιο αποτελεσματικά με την ιατρική ομάδα.

Για να αποδώσει η δεύτερη γνώμη όσο το δυνατόν περισσότερο, χρειάζεται καλή προετοιμασία. Είναι σκόπιμο ο ασθενής να έχει μαζί του τον πλήρη ιατρικό φάκελο, δηλαδή τις αιματολογικές και απεικονιστικές εξετάσεις, τις ιστολογικές και μοριακές αναλύσεις και τα ιατρικά εξιτήρια. Βοηθά επίσης να καταγράψει εκ των προτέρων τις ερωτήσεις και τις ανησυχίες του, ώστε να αξιοποιηθεί πλήρως ο χρόνος της συνάντησης.

Αυτονόητο είναι, φυσικά, πως η επιπλέον γνώμη πρέπει να ζητείται από επιστήμονα με εξειδίκευση στη συγκεκριμένη νόσο και όχι από αποσπασματικές πληροφορίες στο διαδίκτυο.

Τελικός στόχος δεν είναι η αμφισβήτηση, αλλά η εξασφάλιση ότι κάθε απόφαση λαμβάνεται με πλήρη γνώση και σιγουριά.

Η σωστή ενημέρωση, η εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση και η σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ ασθενούς και ιατρού αποτελούν τους βασικούς πυλώνες της σύγχρονης ογκολογικής φροντίδας. Η δεύτερη ιατρική γνώμη μπορεί να τους ενισχύσει όλους.

Γράφει ο

Νεανίδης Κωνσταντίνος

Ογκολόγος Παθολόγος - Διευθυντής Ογκολογικής Κλινικής 424 ΓΣΝ

Για την Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη (14 Νοεμβρίου): τι λένε τα δεδομένα για τη σχέση των δύο νοσημάτων

Ο διαβήτης και ο καρκίνος είναι δύο διαφορετικές καταστάσεις. Στην πράξη, όμως, συναντιούνται πιο συχνά απ’ όσο νομίζουμε και οι γιατροί έχουν επί χρόνια παρατηρήσει ότι ορισμένοι καρκίνοι εμφανίζονται συχνότερα σε ανθρώπους με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Η Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη, στις 14 Νοεμβρίου, είναι μια καλή αφορμή να δούμε τι γνωρίζουμε και, κυρίως, τι περνάει απ' το χέρι μας να κάνουμε.

Πόσο συχνός είναι ο διαβήτης σήμερα

Σύμφωνα με τον 11ο Άτλαντα της Διεθνούς Ομοσπονδίας Διαβήτη (IDF, 2025), 589 εκατομμύρια ενήλικες (20 έως 79 ετών) ζούσαν με διαβήτη το 2024, δηλαδή σχεδόν ένας στους εννέα. Περίπου 252 εκατομμύρια δεν γνωρίζουν ότι τον έχουν, και οι εκτιμήσεις προβλέπουν ότι έως το 2050 ο αριθμός θα φτάσει τα 853 εκατομμύρια.

Στην Ελλάδα, η ίδια έκθεση εκτιμά ότι το 11,4% των ενηλίκων (20 έως 79 ετών) ζει με διαβήτη, και ότι περίπου το 28,5% όσων έχουν τη νόσο δεν έχει διαγνωστεί. Δηλαδή, για σχεδόν έναν στους τρεις, η νόσος εξελίσσεται αθόρυβα και χωρίς θεραπεία.

Τι δεδομένα έχουμε για τη συσχέτιση με τον καρκίνο

Το 2010 η Αμερικανική Εταιρεία Διαβήτη και η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία δημοσίευσαν μια κοινή έκθεση συναίνεσης στο περιοδικό CA: A Cancer Journal for Clinicians, με βάση συνέδριο ειδικών. Διαπίστωσαν ότι ο διαβήτης (κυρίως ο τύπου 2) σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του ήπατος, του παγκρέατος, του ενδομητρίου, του παχέος εντέρου και του ορθού, του μαστού και της ουροδόχου κύστης. (Ενδιαφέρον έχει ότι για τον καρκίνο του προστάτη η σχέση φάνηκε αντίστροφη, με χαμηλότερο κίνδυνο στους ανθρώπους με διαβήτη.)

Γιατί συμβαίνει αυτό; Οι ειδικοί αναφέρουν δύο ομάδες εξηγήσεων.

• Κοινοί παράγοντες κινδύνου: η αύξηση της ηλικίας, η παχυσαρκία, η διατροφή και η σωματική αδράνεια αυξάνουν και τον κίνδυνο διαβήτη και τον κίνδυνο ορισμένων καρκίνων. Ένα μέρος της σχέσης οφείλεται απλώς στο ότι τα δύο νοσήματα μοιράζονται τις ίδιες «ρίζες».

• Βιολογικοί μηχανισμοί που εξετάζονται: τα υψηλά επίπεδα ινσουλίνης στο αίμα (υπερινσουλιναιμία), η υπεργλυκαιμία και η χρόνια φλεγμονή. Δεν έχουν όμως αποδειχθεί πλήρως ως αιτιώδεις σύνδεσμοι.

Οι συγγραφείς της έκθεσης είναι επιφυλακτικοί για τα φάρμακα. Οι πρώτες ενδείξεις θέλουν η μετφορμίνη να σχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου και η ινσουλίνη που χορηγείται εξωτερικά με υψηλότερο, αλλά και τα δύο χρειάζονται περισσότερη έρευνα. Τα δεδομένα δεν είναι αξιόπιστα για αιτιώδη συμπεράσματα, γιατί οι ασθενείς που παίρνουν διαφορετικά φάρμακα διαφέρουν σε βάρος, σε επίπεδα ινσουλίνης και σε βαρύτητα της νόσου. Γι’ αυτό, για τους περισσότερους ανθρώπους, ο κίνδυνος καρκίνου δεν πρέπει να καθορίζει ποια αντιδιαβητική αγωγή θα επιλεγεί. Αν έχετε διαβήτη και ανησυχείτε, συζητήστε το με τον γιατρό σας και μην αλλάζετε ή διακόπτετε μόνοι σας τη θεραπεία.

Τι μπορούμε να κάνουμε στην πράξη

Το πιο ενθαρρυντικό μήνυμα της έκθεσης είναι ότι οι ίδιες συνήθειες προστατεύουν και από τα δύο νοσήματα: υγιεινή διατροφή, φυσική δραστηριότητα και διαχείριση του βάρους. Και οι γιατροί παροτρύνονται να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με διαβήτη να κάνουν τους προληπτικούς ελέγχους που αντιστοιχούν στην ηλικία και το φύλο τους.

• Κινηθείτε τακτικά: ακόμη και ένας ζωηρός περίπατος σχεδόν κάθε ημέρα έχει νόημα, και η διανυόμενη απόσταση μπορεί να αυξάνεται σταδιακά, πάντα σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.

• Εστιάστε σε φυσικά τρόφιμα: λαχανικά, όσπρια, ελαιόλαδο, ολικής άλεσης δημητριακά και ψάρι, με περιορισμό των επεξεργασμένων κρεάτων, των αναψυκτικών και των πολύ επεξεργασμένων προϊόντων.

• Δείτε το βάρος ως δείκτη υγείας και όχι ως θέμα εικόνας. Μια μέτρια, σταθερή απώλεια, όταν χρειάζεται, κάνει διαφορά.

• Μην παραλείπετε τους ελέγχους: τεστ σακχάρου, ετήσια παρακολούθηση, μαστογραφία, τεστ κοπράνων ή κολονοσκόπηση και ό,τι αντιστοιχεί στην ηλικία σας.

• Ζητήστε έλεγχο σακχάρου αν έχετε οικογενειακό ιστορικό διαβήτη ή αν είστε υπέρβαροι. Η νόσος μπορεί να υπάρχει χωρίς συμπτώματα, οπότε η διάγνωση δεν γίνεται «με το μάτι».

Όταν ο διαβήτης και ο καρκίνος συνυπάρχουν

Για όσους ζουν και με τα δύο, η καθημερινότητα απαιτεί επιπλέον προσοχή: ορισμένες θεραπείες (όπως η κορτιζόνη, που χορηγείται συχνά ως συνοδευτική αγωγή) μπορεί να ανεβάσουν τα επίπεδα σακχάρου, ενώ η ναυτία ή η απώλεια όρεξης δυσκολεύουν την προσαρμογή της διατροφής και των φαρμάκων. Η στενή συνεργασία ογκολόγου και διαβητολόγου έχει ουσιαστική σημασία, και η ενημέρωση για τη διατροφή πρέπει να είναι εξατομικευμένη.

Η διατροφική συμβουλευτική μπορεί να βοηθήσει να βρεθεί μια ισορροπία που να είναι ταυτόχρονα ασφαλής, εφικτή και ευχάριστη. Αυτό αφορά και όσους θέλουν να ακολουθήσουν μια διατροφή για πρόληψη.

Σημάδια που αξίζει να μην προσπερνάτε

Επειδή ο διαβήτης τύπου 2 μπορεί να εξελίσσεται για χρόνια χωρίς έντονα συμπτώματα, ο μόνος τρόπος να τον εντοπίσουμε είναι ο έλεγχος του σακχάρου. Υπάρχουν όμως σημάδια που πρέπει να μας κάνουν να ζητήσουμε εξέταση: έντονη δίψα και συχνουρία, ανεξήγητη κόπωση, θολή όραση, πληγές που επουλώνονται δύσκολα και ανεξήγητη απώλεια βάρους. Αν κάποιο από αυτά επιμένει, μην το αποδίδετε απλώς στο άγχος ή στην ηλικία.

Ο έγκαιρος εντοπισμός έχει αξία και για τον καρκίνο: ένας άνθρωπος που παρακολουθείται τακτικά έχει περισσότερες ευκαιρίες να κάνει και τους προληπτικούς ελέγχους που αντιστοιχούν στην ηλικία και το φύλο του, όπως προτείνει και η έκθεση συναίνεσης. Ο διαβήτης και ο καρκίνος μοιράζονται έναν πρακτικό κανόνα: όσο νωρίτερα εντοπιστούν, τόσο περισσότερες οι επιλογές.

Τέλος, να θυμόμαστε ότι ο ύπνος και το άγχος παίζουν ρόλο. Η χρόνια έλλειψη ύπνου και το παρατεταμένο στρες επηρεάζουν την όρεξη, τις επιλογές φαγητού και τα επίπεδα σακχάρου. Η φροντίδα της ψυχικής ισορροπίας είναι, λοιπόν, και φροντίδα του μεταβολισμού, όχι «πολυτέλεια».

Η ουσία

Δεν είναι ο διαβήτης που «προκαλεί» καρκίνο με ευθεία σχέση αιτίου και αποτελέσματος, και δεν έχει νόημα η ενοχοποίηση του εαυτού μας. Είναι όμως μια υπενθύμιση ότι η φροντίδα της καθημερινής υγείας (ύπνος, κίνηση, διατροφή, έλεγχοι) λειτουργεί ως προστασία σε περισσότερα από ένα μέτωπα.

Στη Nemesis προσφέρουμε δωρεάν διατροφική συμβουλευτική σε ανθρώπους με καρκίνο και χρόνια νοσήματα, με στόχο εφαρμόσιμες λύσεις που ταιριάζουν στην πραγματική ζωή. Αν θέλετε να συζητήσετε τη διατροφή σας, επικοινωνήστε μαζί μας, είμαστε εδώ!

Με αφορμή τις Παγκόσμιες Ημέρες κατά της Πνευμονίας (12 Νοεμβρίου) και της Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας (Νοέμβριος): πώς προστατεύουμε τους πνεύμονες όταν το ανοσοποιητικό έχει ήδη δοκιμαστεί.

Όταν πέφτει η θερμοκρασία και τα παράθυρα κλείνουν, οι ιώσεις του αναπνευστικού γίνονται πιο συχνές. Για τους περισσότερους ανθρώπους μια γρίπη ή ένα κρυολόγημα είναι ενοχλητικά αλλά περνούν. Για όποιον κάνει χημειοθεραπεία, ανοσοθεραπεία ή έχει περάσει μεταμόσχευση μυελού των οστών, και για όσους ζουν με ΧΑΠ, μια λοίμωξη του αναπνευστικού μπορεί να είναι πολύ πιο σοβαρή.

Το φθινόπωρο είναι λοιπόν η στιγμή να σκεφτούμε την πρόληψη. Με αφορμή τις παγκόσμιες ημέρες για την πνευμονία και τη ΧΑΠ, δίνουμε μια καθαρή εικόνα του τι ξέρουμε και τι μπορούμε να κάνουμε.

Μερικοί αριθμοί που βάζουν τα πράγματα σε προοπτική

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) προκάλεσε περίπου 3,4 εκατομμύρια θανάτους το 2023, δηλαδή περίπου το 6% όλων των θανάτων στον κόσμο, και είναι η τρίτη αιτία θανάτου παγκοσμίως. Σε χώρες υψηλού εισοδήματος, το κάπνισμα (ενεργητικό και παθητικό) ευθύνεται για πάνω από το 70% των περιπτώσεων αυτών.

Η πνευμονία από την πλευρά της παραμένει σοβαρός κίνδυνος, κυρίως για τα μικρά παιδιά: το 2019 προκάλεσε 740.180 θανάτους παιδιών κάτω των πέντε ετών, το 14% του συνόλου των θανάτων σε αυτή την ηλικία. Ο ΠΟΥ υπογραμμίζει ότι τα εμβόλια (Hib, πνευμονιόκοκκος, ιλαρά, κοκκύτης) είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος πρόληψης.

Και ο καρκίνος του πνεύμονα; Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του IARC (GLOBOCAN), στην Ελλάδα καταγράφονται περίπου 8.500 νέα περιστατικά τον χρόνο (περίπου 6.400 σε άνδρες και 2.100 σε γυναίκες) και περίπου 7.200 θάνατοι. Αφορά λοιπόν πολλούς ανθρώπους και οικογένειες, και συνδέεται στενά με το κάπνισμα, χωρίς όμως να περιορίζεται μόνο σε αυτό ως αιτία.

Γιατί οι ογκολογικοί ασθενείς είναι πιο ευάλωτοι

Πολλές θεραπείες του καρκίνου μειώνουν προσωρινά τα λευκά αιμοσφαίρια και την ικανότητα του ανοσοποιητικού να αντιδρά. Επιπλέον, ο ίδιος ο καρκίνος, ιδιαίτερα όταν αφορά τους πνεύμονες ή το αίμα, και η ηλικία αυξάνουν τον κίνδυνο λοιμώξεων. Αυτό δεν σημαίνει ότι η λοίμωξη είναι αναπόφευκτη. Σημαίνει ότι οι πρακτικές πρόληψης αξίζουν περισσότερη προσοχή.

Τι λένε οι κατευθυντήριες οδηγίες για τους εμβολιασμούς

Η Αμερικανική Εταιρεία Κλινικής Ογκολογίας (ASCO) ενημέρωσε το 2024 τις οδηγίες της για τον εμβολιασμό ενηλίκων που νοσούν με καρκίνο. Τι ισχύει ύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν για τις νέες οδηγίες:

• Γρίπη: ετήσιος εμβολιασμός για τους ενήλικες ασθενείς.

• COVID-19: εμβολιασμός σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες για ομάδες υψηλού κινδύνου.

• Πνευμονιόκοκκος: είτε μία δόση του εμβολίου 20 στελεχών, είτε εμβόλιο 15 στελεχών και, μετά από οκτώ εβδομάδες, εμβόλιο 23 στελεχών.

• Χρονισμός: ιδανικά 2 έως 4 εβδομάδες πριν από την έναρξη της θεραπείας του καρκίνου. Τα εμβόλια που δεν περιέχουν ζωντανούς μικροοργανισμούς μπορούν να γίνουν και κατά τη διάρκεια της θεραπείας, και δεν αναφέρθηκε διαφορά στην ασφάλεια για όσους λαμβάνουν ανοσοθεραπεία.

• Εμβόλια με ζωντανούς εξασθενημένους μικροοργανισμούς: αναβάλλονται για δύο χρόνια μετά από μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων και χορηγούνται μόνο αν δεν υπάρχει νόσος μοσχεύματος κατά ξενιστή ή σοβαρή ανοσοανεπάρκεια.

Στην Ελλάδα, το Υπουργείο Υγείας συστήνει για την περίοδο 2026 έως 2027 αντιγριπικό εμβολιασμό κυρίως από τα μέσα Οκτωβρίου έως τα τέλη Νοεμβρίου (χρειάζονται περίπου δύο εβδομάδες για να αναπτυχθεί ανοσία), αν και όποιος δεν το έχει κάνει μπορεί να εμβολιαστεί και αργότερα στη διάρκεια της εποχής. Στις ομάδες προτεραιότητας περιλαμβάνονται οι ενήλικες άνω των 60 ετών και άνθρωποι με χρόνια νοσήματα ή ανοσοκαταστολή, όπως ΧΑΠ, διαβήτης και καρδιοπάθειες. Το εμβόλιο της γρίπης και του COVID-19 μπορούν να γίνουν την ίδια ημέρα, σε διαφορετικά σημεία. Στοιχεία του ΕΟΔΥ για τη χειμερινή περίοδο 2025 έως 2026 έδειξαν ότι οι περισσότεροι ασθενείς που νοσηλεύτηκαν σε μονάδες εντατικής θεραπείας ή πέθαναν από επιβεβαιωμένη γρίπη, ενώ ανήκαν σε ομάδες υψηλού κινδύνου, δεν είχαν εμβολιαστεί.

Σημείωση για όσους κάνουν θεραπεία: το αν, πότε και με ποιο εμβόλιο θα εμβολιαστείτε εξαρτάται από τη θεραπεία σας και από τα αιματολογικά σας στοιχεία. Συζητήστε το πάντα με τον ογκολόγο ή τον αιματολόγο σας πριν προχωρήσετε.

Καθημερινές συνήθειες που βοηθούν

• Πλύσιμο χεριών και αποφυγή συγχρωτισμού τις περιόδους έξαρσης των ιώσεων, με μάσκα όπου ο γιατρός σας το συστήσει.

• Έγκαιρη επικοινωνία με την ογκολογική ομάδα για πυρετό, βήχα που επιμένει, δύσπνοια ή πόνο στον θώρακα (συχνά υπάρχουν συγκεκριμένες οδηγίες για το τι θεωρείται επείγον κατά τη χημειοθεραπεία).

• Διακοπή του καπνίσματος: είναι ωφέλιμη σε οποιαδήποτε φάση, ακόμη και μετά τη διάγνωση, και μπορεί να γίνει με επαγγελματική υποστήριξη.

• Αερισμός των χώρων, σωστή ενυδάτωση, και ήπια σωματική δραστηριότητα όσο το επιτρέπει η κατάσταση της υγείας σας.

• Εμβολιασμός και των στενών συγγενών και φροντιστών, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος να μεταδώσουν λοίμωξη.

Κάπνισμα, πρόληψη και έλεγχος του πνεύμονα

Το κάπνισμα παραμένει ο κυριότερος παράγοντας κινδύνου για την ΧΑΠ και τον καρκίνο του πνεύμονα, και η διακοπή του βοηθά σε κάθε ηλικία και σε κάθε φάση, ακόμη και μετά τη διάγνωση. Δεν χρειάζεται να γίνει μόνο με δύναμη θέλησης: η ψυχολογική στήριξη, τα φάρμακα που συνταγογραφεί ο γιατρός και η στήριξη από το περιβάλλον αυξάνουν σημαντικά τις πιθανότητες επιτυχίας.

Η σύσταση του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης του 2022 για τον προληπτικό έλεγχο περιλαμβάνει και τον καρκίνο του πνεύμονα ως νόσο για την οποία μπορούν να σχεδιαστούν οργανωμένα προγράμματα, κυρίως για ανθρώπους με υψηλό κίνδυνο (όπως οι βαριά καπνιστές). Αν είστε σε αυτή την ομάδα, ρωτήστε τον γιατρό σας τι ισχύει για εσάς. Επίσης, μην αγνοείτε έναν επίμονο βήχα, το αίμα στα πτύελα, την ανεξήγητη κόπωση ή τη δύσπνοια: δεν σημαίνουν απαραίτητα κάτι δυσοίωνο ή καρκίνο, όμως αξίζουν εξέταση.

Η ψυχολογική πλευρά

Η ανησυχία ότι «θα κολλήσω κάτι» μπορεί να οδηγήσει σε απομόνωση, φόβο για τον κόσμο και περιορισμό των επαφών σας. Όπως σε όλα, εδώ χρειάζεται ισορροπία: προσοχή χωρίς αποκλεισμό από την κοινωνική ζωή. Μπορείτε να διαλέξετε μικρότερες συναντήσεις, ανοιχτούς χώρους και συνεννόηση με τους φίλους σας για το τι σας κάνει να νιώθετε ασφαλείς.

Στη Nemesis πιστεύουμε ότι η έγκυρη και έγκαιρη πληροφόρηση μειώνει τον φόβο. Αν θέλετε να συζητήσετε τις ανησυχίες σας γύρω από τη θεραπεία και την καθημερινότητα, είμαστε δίπλα σας.