Ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου αποτελεί ένα από τα πλέον στρεσογόνα γεγονότα στην ζωή ενός ανθρώπου και φαίνεται ότι αποτελεί συχνό γεγονός στην ζωή ενός παιδιού.

Τα παιδιά έρχονται σε επαφή με το θάνατο από πολύ νωρίς κι ας μην το συνειδητοποιούμε. Βλέπουν νεκρά έντομα, πουλιά, ακόμα και ζώα σκοτωμένα στο δρόμο. Ακούν για το θάνατο από τις ειδήσεις, στα κινούμενα σχέδια, στα παραμύθια κ.λ.π.

Ο θάνατος είναι μέρος της ζωής και σε κάποιο βαθμό τα παιδιά τον γνωρίζουν. Η αντίληψη του θανάτου και η αντίδραση του παιδιού σε αυτό το γεγονός, εξαρτάται από την εγγύτητα προς τον εκλιπόντα, από τις αντιδράσεις των υπολοίπων μελών της οικογένειας, από την ύπαρξη ή μη της προετοιμασίας για το γεγονός και από το στάδιο της ανάπτυξης του ή την ηλικία του.

Στάδια του πένθους στα παιδιά

Το πένθος στα παιδιά συνήθως έχει 4 βασικά στάδια και κάθε ένα αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό βήμα που βοηθά τα παιδιά να κατανοήσουν και να επεξεργαστούν την απώλεια με υγιή τρόπο, ενώ εσείς τους παρέχετε τη σταθερότητα που χρειάζονται.

• Η πρώτη φάση είναι η Αναγνώριση. Τα παιδιά πρέπει να κατανοήσουν τι συνέβη. Η σαφής, απλή γλώσσα είναι κρίσιμη. Όταν χρησιμοποιείτε λέξεις όπως “πέθανε” αντί για “έφυγε”, βοηθάτε το παιδί να συνειδητοποιήσει την πραγματικότητα της κατάστασης. Είναι φυσικό να έχουν ερωτήσεις – απαντήστε τους ειλικρινά, χωρίς να αποκρύπτετε πληροφορίες.

• Στη φάση της Αντίδρασης, επιτρέψτε στα παιδιά να εκφράσουν τα συναισθήματά τους. Είτε πρόκειται για θλίψη, θυμό ή φόβο, είναι σημαντικό να νιώσουν ότι μπορούν να μιλήσουν χωρίς να τα κρίνετε. Δημιουργήστε ένα περιβάλλον όπου νιώθουν ασφαλή να μοιραστούν αυτά που νιώθουν, είτε με λόγια, είτε μέσα από το παιχνίδι ή τη ζωγραφική.

• Η Αναδιοργάνωση είναι μια κρίσιμη στιγμή. Εδώ τα παιδιά προσαρμόζονται σε μια νέα καθημερινότητα χωρίς το αγαπημένο πρόσωπο. Σταθερές ρουτίνες και μικρές, σταδιακές αλλαγές τα βοηθούν να αισθανθούν ότι η ζωή συνεχίζεται με έναν ασφαλή τρόπο.

• Τέλος, η Επανεστίαση είναι το στάδιο όπου τα παιδιά μαθαίνουν να επενδύουν ξανά συναισθηματική ενέργεια σε νέες σχέσεις και δραστηριότητες. Δεν σημαίνει ότι ξεχνούν την απώλεια, αλλά ότι προχωρούν με τον δικό τους ρυθμό, βρίσκοντας πηγές χαράς και νόημα στη ζωή τους.

 Πως αντιλαμβάνονται τα παιδιά τον Θάνατο

• 0 - 3 ετών: Τα παιδιά εως 3 ετών δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν την οριστικότητα του θανάτου αλλά αισθάνονται τις συνέπειες του χωρισμού ειδικά οταν ο εκλιπών είναι ο γονεάς. Τα παιδιά σε αυτήν την ηλικία αντιδρούν συνήθως με κλάμα, αναζήτηση του εκλιπόντος ενώ εμφανίζουν αλλαγές στις συνήθειες διατροφης και ύπνου.

• 3 - 5 ετών: Τα παιδιά ηλικίας 3-5 ετών χαρακτηρίζονται από εξωπραγματική αντίληψη του θανάτου σύμφωνα με την οποία ο θάνατος είναι κάτι που μπορεί να αλλάξει. Εξ αιτίας της «μαγικής» σκέψης που χαρακτηρίζει την ηλικία αυτή, τα παιδιά πιστευουν πως ο άνθρωπος συνεχίζει να αισθάνεται και να κινείται και μετά τον θάνατο του. Για αυτό τον λόγο, κάνουν συχνές ερωτήσεις σχετικά με το πότε θα επιστρέψει ο εκλιπών.

• 6 - 9 ετών:Τα παιδιά ηλικίας 6-9 ετών αρχίζουν να αντιλαμβάνονται την οριστικότητα του θανάτου και οτι ακόμα και οι δικοί τους άνθρωποι μπορεί να πεθάνουν.

• 9 - 12 ετών: Τα παιδιά ηλικίας 9-12 ετών έχουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τον θάνατο και αντιλαμβάνονται την βιολογική του φύση. Σε αυτήν την ηλικία τα παιδιά αντιλαμβάνονται την μονιμότητα και μη αναστρεψιμότητα του θανάτου, το οτι οι σωματικές λειτουργίες παύουν να λειτουργούν καθώς και το οτι αποτελεί ένα αναπόφευκτο γεγονός στην ζωή του ανθρώπου.

• 12 και άνω: Τα παιδιά ηλικίας 12 ετών και άνω είναι σαφώς σε θέση να κατανοήσουν την έννοια και την σημαντικότητα του θανάτου. Το 90% των εφηβων έχουν τουλάχιστον μία εμπειρία απώλειας που σχετίζεται με τον θάνατο. Σε αυτήν την ηλικία, σύμφωνα με τον Kohut, ο νέος αποκτά την αισθηση του παροδικού της ζωής και κατανοεί οτι και ο ίδιος κάποια στιγμή θα πεθάνει.

Πως μπορεί ο γονέας να χειριστεί μια κατάσταση θρήνου ενός παιδιού

• Ενθαρρυνση ερωτήσεων επι του θέματος: η εμπειρία του θανάτου και ο συνεπακόλουθος θρήνος αποτελεί ένα δύσκολο και συνάμα τρομακτικό γεγονός για τα παιδιά. Σε αυτήν την διαδικασία είναι σημαντικό ο γονέας να δείχνει διαρκή διαθεσιμότητα για νέες συζητήσεις ώστε το παιδί να αισθανθεί ασφαλές.

• Δώστε ξεκάθαρες εξηγήσεις σχετικά με το τί έχει συμβεί: Απλές και ξεκάθαρες εξηγήσεις σχετικά με την αιτία του θανάτου διευκρινίζουν οτι ο θάνατος δεν είναι αποτέλεσμα κάποιας συμπεριφοράς του παιδιού. Τα παιδιά συνήθως ταλαιπωρούνται από ενοχές όταν μαθαίνουν για τον θάνατο ενός αγαπημένου τους προσώπου καθώς θεωρούν οτι αυτό προέκυψε εξ αιτίας δικών τους σκέψεων και συμπεριφορών. Ιδιαίτερη προσοχή σε αυτό χρειάζεται να δοθεί στις εκφράσεις που θα χρησιμοποιηθούν. Αφού το παιδί έχει σαφή αντίληψη της μονιμότητας του θανάτου αποφύγετε εκφράσεις όπως « κοιμήθηκε» ή « έφυγε» (οι εκφράσεις αυτες δημιουργούν στο παιδί φόβο καθώς πιστεύει οτι ο ύπνος συνεπάγεται θάνατο και έτσι θα φέρνει άρνηση στο να κοιμηθεί). Επίσης, αποφύγετε εκφράσεις όπως «πέθανε γιατί ήταν πολύ άρρωστος» καθώς το παιδί είναι πιθανό κάθε φορά που αισθάνεται ιδιαίτερα άρρωστο να φοβάται οτι θα πεθάνει.

• Δώστε χώρο στα συναίσθηματα τόσο στα δικά σας όσο και του παιδιού:Η έκφραση των δικών σας συναισθημάτων σε τέτοιες καταστάσεις λειτουργεί σαν «καθρέπτης» στα παιδιά και τα βοηθάει να εκφραστούν και εκείνα. Βέβαια, εκτός από τους λεκτικούς τρόπους έκφρασης της θλίψης, υπάρχουν και οι μη λεκτικοί όπως π.χ το παιχνίδι ή η ζωγραφική που βοηθούν επίσης ένα παιδί να εκφραστεί. Παιδικά βιβλία και ιστοριούλεςπου αφορούν ασθένεια ή απώλεια αγαπημένων προσώπων είναι επίσης χρήσιμα, για να βοηθήσετε τα μικρά παιδιά να αναγνωρίσουν τα συναισθήματα των πρωταγωνιστών και παράλληλα τα δικά τους. Σημαντική ωστόσο καθίσταται η αναγνώριση των συναισθημάτων τους ως κάτι φυσιολογικό όσο οδυνηρά και μπερδεμένα να είναι.

• Διαβεβαιώστε το παιδί οτι η ζωή σας θα συνεχιστεί: Οταν το παιδί αντιμετωπίσει το θάνατο για πρώτη φορά είναι πιθανόν να ανησυχήσει σχετικά με την πιθανότητα του δικού του θανάτου ή των γονέων του. Διατηρώντας την ειλικρινή σας στάση οφείλετε να του εξηγήσετε οτι η στιγμή του θανάτου μας είναι κάτι άγνωστο για όλους και να το καθυσηχάσετε τονίζοντας του οτι το πιθανότερο είναι αυτό να συμβεί πολλά πολλά χρόνια μετά.

• Επιλέξτε να παραμείνει το παιδί στο σπίτι: Αν δεν υπάρχει θέμα κατάρρευσης των υπολοίπων μελών, είναι προτιμότερο να παραμείνει το παιδί εντός του υποστηρικτικού δικτύου των δικών του ανθρώπων αντί να απομακρυνθεί, καθώς το παιδί σε τέτοιες καταστάσεις χρειάζεται ασφάλεια και σταθερότητα από την οικογένεια του.

• Προσπαθήστε να διατηρήσετε την καθημερινή του ρουτίνα: Η διατήρηση των χρονοδιαγραμμάτων που ίσχυαν και πριν την απώλεια ( π.χ ώρες φαγητού και ύπνου) καθώς και οι κανόνες που υπήρχαν δίνουν την αίσθηση της κανονικότητας και διευκολυνουν την προσαρμογή του παιδιού.

Πρέπει το παιδί να παρακολουθήσει την Κηδεία;

Η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου είναι από μόνο του ένα πολύ ευαίσθητο γεγονός για οποιασδήποτε ηλικίας άνθρωπο και πόσο μάλλον για ένα παιδί.

Δυστυχώς, δεν υπάρχει σαφής απάντηση στο κρίσιμο ερώτημα αυτό των γονέων. Είναι μια απόφαση που θα κληθούν να πάρουν οι γονείς/κηδεμόνες λαμβάνοντας υπόψιν τους την ηλικία του παιδιού, την σχέση με τον θανόντα, το τι επρόκειτο να διαδραματιστεί ενώπιον του παιδιού καθώς και το πόσο έντονη πρόκειται να είναι η συναισθηματική φόρτιση του παιδιού μπροστά στην εικόνα του νεκρού.

Σε κάθε περίπτωση, το παιδί χρειάζεται να είναι εκ των προτέρων ενήμερο σχετικά με το τι πρόκειται να συμβεί έτσι ώστε να επιλέξει εάν θέλει να παρευρεθεί ή όχι. Οι γονείς χρειάζεται να ενημερώσουν το παιδί που θέλει να βρίσκεται στην τελετή σχετικά με το τί συμβεί τόσο στο σπίτι του θανόντα όσο και μετά, στην εκκλησία και στο νεκροταφείο. Επίσης, είναι σημαντικό οι γονείς να ενημερώσουν το παιδί σχετικά με τις δικές τους αντιδράσεις θρήνου κατά την τελετή. 

Παρόλα αυτά, η βιο-ψυχο-κοινωνική προσέγγιση, φαίνεται να τάσσεται υπέρ του να παρευρίσκεται το παιδί στην τελετή. Ο λόγος είναι ότι οι εικόνες θα το φέρουν πιο κοντά στην οριστικοποίηση του γεγονότος, με απαραίτητη προϋπόθεση ότι το παιδί θα ενημερωθεί εκ των προτέρων για τον θάνατο ως γεγονός και την κατάσταση που πιθανό να επικρατήσει.

Συνήθη ερωτήματα των παιδιών προς απάντηση

• Γιατί πέθανε;

• Εξηγήστε στα παιδιά οτι αυτός είναι ο νόμος της φύσης και οτι ολοι οι ζωντανοί οργανισμοί, ακόμα και τα ζώα και τα λουλούδια κάποια στιγμή πεθαίνουν. Σε περίπτωση σοβαρής ασθένειας, διαβεβαιώστε οτι αυτό είναι κάτι σπάνιο και οτι ο οργανισμός μας τις περισσότερες φορές τα καταφέρνει όταν αντιμετωπίζει ασθένειες όπως μια γρίπη.

• Τι σημαίνει πέθανε;

  Εξηγήστε στα παιδιά με λεξιλόγιο που είναι κατανοητό στην ηλικία του παιδιού σας οτι οταν λέμε οτι κάποιος πέθανε, εννοούμε πως σταμάτησε να χτυπά η καρδιά του και έτσι το σώμα του σταμάτησε να λειτουργεί. Διαβεβαιώστε το πως ο νεκρός δεν μπορεί να βιώσει κανένα συναίσθημα ούτε αίσθηση π.χ να κρυώνει ή να πεινάει;

• Εγώ φταίω που πέθανε?

  Οι έρευνες δείχνουν ότι, όταν ένα πρόσωπο στην οικογένεια πεθαίνει, τα παιδιά νιώθουν ένοχα. Πιστεύουν ότι με κάποιο τρόπο προκάλεσαν το θάνατό του είτε, επειδή είχαν θυμώσει κάποια στιγμή μαζί του είτε, γιατί ευχήθηκαν να μην υπήρχε ο αδελφός τους είτε, επειδή έκαναν αταξίες. Χρειάζονται επιβεβαίωση και διευκρίνιση ότι ο θάνατος δεν είναι τιμωρία. Είναι σημαντικό να ξεκαθαριστεί στο παιδί πως δεν φέρει καμία ευθύνη για τον θάνατο του αγαπημένου του προσώπου.

• Θα ξανάρθει;

  Τα παιδιά μικρότερης ηλικίας δυσκολεύονται να κατανοήσουν την μονιμότητα του θανάτου. Δεδομένου οτι ο θάνατος κυριαρχεί στα παραμύθια και στα παιχνίδια τους και πάντα είναι αναστρέψιμος ( π.χ Χιονάτη) θεωρούν οτι και το αγαπημένο τους πρόσωπο θα επιστρέψει. Στην περίπτωση αυτή, επαναλαμβάνουμε αρκετές φορές οτι το άτομο που πέθανε δεν θα ξανάρθει προκειμένου να καταλάβει την έννοια της οριστικότητας.

• Εγώ θα πεθάνω; Εσύ θα πεθάνεις;

  Διαβεβαιώνουμε το παιδί οτι τόσο εκείνο όσο και εμείς θα είμαστε καλά και θα είμαστε διπλα του.

• Που έχει πάει;

  Διευκρινίζουμε στο παιδί ότι το σώμα του νεκρού παύει να λειτουργεί και φυλάσσεται στον χώρο του νεκροταφείου. Αντίθετα, η ψυχή του δεν πεθαίνει και δεν αλλοιώνεται αφού υπάρχει πάντα στην καρδιά μας και θα τον θυμόμαστε για πάντα.

Πότε χρειάζεται το παιδί βοήθεια από επαγγελματία ψυχολόγο ή ψυχοθεραπευτή;

• Σοβαρή αλλαγή στη σχολική επίδοση

• Επίμονη άρνηση να πάει σχολείο ή να κοιμηθεί ή να συνεχίσει τις δραστηριότητές του

• Επίμονη αποφυγής οποιασδήποτε αναφοράς στο άτομο που πέθανε ή παρατεταμένη άρνηση του γεγονότος του θανάτου

• Συχνές εκρήξεις θυμού ή καταστροφικότητας

• Παρατεταμένο άγχος ή φοβίες ή εφιάλτες ή διαταραχές ύπνου

• Ανάρμοστη / παραβατική συμπεριφορά

• Χρήση ή κατάχρηση αλκοόλ ή ναρκωτικών

• Συχνές σωματικές ενοχλήσεις

• Σημαντική κοινωνική απομόνωση

• Παρατεταμένη θλίψη, ανορεξία και ευχές θανάτου

• Έντονη ταύτιση με το άτομο που πέθανε ( με τις συνήθειές του ή και την ασθένειά του).

Συνοψίζοντας, τόσο ο θάνατος όσο και το πένθος στα παιδιά είναι δύσκολα. Ωστόσο, μέσα από την αγάπη, την ενσυναίσθηση, την ειλικρίνεια και τη σταθερή παρουσία σας, η υπομονή και η κατανόηση σας είναι αρκετά για να τα βοηθήσουν να επεξεργαστούν την απώλεια.

Πένθος, θάνατος και απώλεια είναι κομμάτια της ζωής, και με τη σωστή υποστήριξη, τα παιδιά μπορούν να βρουν τη δύναμη να προχωρήσουν.

Θυμηθείτε: δεν χρειάζεται να έχετε όλες τις απαντήσεις. Η αγάπη και η παρουσία σας είναι αρκετές.

Σε κάθε στάδιο, η παρουσία σας είναι το πιο σημαντικό.

Η Πνευματική προσέγγιση

Ο φροντιστής ως διακονητής της αγάπης: Πίστη, δοκιμασία και υποστήριξη

Ο φροντιστής μέσα στο νοσοκομείο δίνει έναν από τους πιο δύσκολους αγώνες. Βρίσκεται καθημερινά δίπλα στον πόνο, στην αγωνία και πολλές φορές στον θάνατο. Καλείται να στηρίξει τον ασθενή, ενώ ο ίδιος συχνά αισθάνεται εξάντληση, φόβο και μοναξιά. Μέσα σε αυτή τη δοκιμασία γεννιούνται εύλογα ερωτήματα για τον πόνο και τη δικαιοσύνη του Θεού. Η χριστιανική πίστη, όμως, δεν υπόσχεται μια ζωή χωρίς δοκιμασίες. Προσφέρει δύναμη να αντέξει κανείς και να συνεχίσει να αγαπά ακόμη και όταν οι ανθρώπινες δυνάμεις λιγοστεύουν. Ο ίδιος ο Χριστός ταυτίζεται με κάθε πάσχοντα λέγοντας: «ἠσθένησα, καὶ ἐπεσκέψασθέ με» (Κατά Ματθαίον 25:36). Έτσι, η φροντίδα του ασθενούς δεν αποτελεί μόνο ανθρώπινο καθήκον, αλλά και πράξη πίστης και έμπρακτης αγάπης.

Ταυτόχρονα, η Εκκλησία υπενθυμίζει ότι ούτε ο φροντιστής πρέπει να μένει μόνος. Όπως ο ασθενής χρειάζεται ανθρώπους δίπλα του, έτσι και εκείνος που φροντίζει έχει ανάγκη από στήριξη. Η βοήθεια προς τον φροντιστή δεν είναι πολυτέλεια αλλά αναγκαιότητα. Αυτήν ακριβώς τη φιλοσοφία υπηρετεί και το σωματείο μας, που προσφέρει υποστήριξη όχι μόνο στους ασθενείς αλλά και στους συγγενείς και φροντιστές τους, μέσα από ψυχολογικές, κοινωνικές και άλλες εξειδικευμένες υπηρεσίες.

Η προσέγγισή μας αναγνωρίζει ότι η ασθένεια δεν επηρεάζει μόνο τον άνθρωπο που νοσεί, αλλά ολόκληρη την οικογένεια και ιδιαίτερα εκείνον που σηκώνει καθημερινά το βάρος της φροντίδας. 

Η Ψυχολογική προσέγγιση

Η φροντίδα αυτή έρχεται από αγάπη, έρχεται από την ψυχή των φροντιστών, ταυτόχρονα όμως έρχεται και με μία επιβάρυνση και έχει φανεί ότι αυτή επηρεάζει:

α) Σε σωματικό επίπεδο: Πολλοί φροντιστές αποκτούν προβλήματα υγείας ή προβλήματα που έχουν επιδεινώνονται, και οι χρόνιες ασθένειες και τα μυϊκά προβλήματα καθώς μπορεί να κουράζονται πάρα πολύ, να χρειάζεται να σηκώνουν τον ασθενή να του παρέχουν νοσηλευτικές υπηρεσίες.

β) Σε ψυχολογικό επίπεδο: Υποστηρίζοντας έναν άνθρωπο που φθίνει η νοητική του ικανότητα και φθείρεται σαν άνθρωπος, αυτό συνοδοιπορεί και τον φροντιστή που βιώνει όλη αυτή την απώλεια.

Οι σύζυγοι, τα παιδιά πενθούν εν ζωή τους δικούς τους ανθρώπους όταν τους βλέπουν να φθίνουν. Βιώνουν πάρα πολλά συναισθήματα και διαδικασίες που σε συνδυασμό με την κόπωση δημιουργούν αυτή την ψυχολογική επιβάρυνση. Λόγω του στρες και της επιβάρυνσης της διάθεσης μπορεί να φτάσει και σε ψυχολογικά προβλήματα, σε ψυχιατρική συμπτωματολογία αυτή η επιβάρυνση.

γ) Σε ό,τι αφορά τον κοινωνικό παράγοντα: Αυτή είναι μια άλλη διάσταση του φορτίου γιατί οι άνθρωποι μας απομονώνονται και το ίδιο συμβαίνει και στους φροντιστές, επειδή δυσκολεύονται πάρα πολύ. Υπάρχει και το λεγόμενο στίγμα που αντιμετωπίζουν και οι ασθενείς και οι φροντιστές.

δ) Η οικονομική επιβάρυνση: Είναι τεράστιο θέμα κι αυτό γιατί δεν έχουν και βοήθεια και χρειάζεται πραγματικά πολύ συχνά να βρουν λύσεις μόνοι τους. Οικονομικά η υποστήριξη η επιδοματική της πολιτείας δεν βοηθάει.

Συμβουλές προς τους φροντιστές για να αντέξουν το φορτίο

• Να βάλουν στην άκρη όσο μπορούν αυτό το κομμάτι που τους κρατάει αποκλειστικά να εστιάζονται πάνω από τον ασθενή τους.

• Να δίνουν το δικαίωμα στον εαυτό τους να παίρνουν μικρές ανάσες, επειδή ακριβώς αυτό το έργο είναι πολύ απαιτητικό.

• Να πάρουν λίγο χρόνο για να κάνουν ένα μπάνιο, να βγαίνουν μία βόλτα, να αλλάξουν λίγο τις παραστάσεις τους να κάνουν λίγο χώρο σε κάτι ευχάριστο στη ζωή τους.

• Να φορτίζουν από κάπου και όσο μπορούν να εμπλέκουν και άλλα πρόσωπα στη φροντίδα.

Η συνεργασία της πνευματικής στήριξης που προσφέρει η πίστη με την επιστημονική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη που παρέχουν οργανισμοί όπως η ΝΕΜΕΣΙΣ αποτελεί ένα ολοκληρωμένο πρότυπο φροντίδας. Ο φροντιστής δεν χρειάζεται μόνο πίστη για να αντέξει ούτε μόνο επιστημονική βοήθεια για να συνεχίσει. Χρειάζεται και τα δύο. Όταν η αγάπη της Εκκλησίας συναντά την οργανωμένη κοινωνική προσφορά, τότε ο άνθρωπος δεν μένει μόνος απέναντι στην ασθένεια, αλλά βρίσκει συνοδοιπόρους στον δύσκολο δρόμο της δοκιμασίας.

Επιμέλεια:

Πατέρας Δημήτριος Πιττάκης - Ιερέας

Ελένη Παπαστεργίου MSc Ψυχολόγος - Κοινωνική Λειτουργός

Τι είναι η ελπίδα;

Ελπίδα είναι η σκέψη, η αίσθηση ότι καλό πρόκειται να έρθει. Μπορεί να είναι δύσκολο να «κρατηθούμε» από αυτή τη σκέψη. Η ελπίδα είναι ένας τρόπος να σκεφτόμαστε, να αισθανόμαστε, να λειτουργούμε. Αυτό κατ’ επέκταση μπορεί να μας βοηθήσει να ξεπεράσουμε δύσκολες καταστάσεις.Πολλοί μαχητές έχουν αντιμετωπίσει προκλήσεις στο παρελθόν και μπορεί να συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν και κατά τη διάρκεια της αποθεραπείας τους. Αυτό μπορεί να κάνει μια κατάσταση πολύ δύσκολο να μοιάζει με ελπιδοφόρα.Ακόμα και αν μερικά πράγματα για το μέλλον σας φαίνονται αποθαρρυντικά, μπορείτε να επιλέξετε πώς θα τα αντιμετωπίσετε. Γνωρίζοντας τι σημαίνει ελπίδα και η σημαντικότητά της καθώς και το πώς να δημιουργείτε μία αίσθηση ελπίδας στη ζωή σας μπορεί να σας βοηθήσει να αγκαλιάσετε τη νίκη σας με δύναμη και αυτοπεποίθηση. Από την άλλη πλευρά μπορεί να σας είναι εύκολο να είστε αισιόδοξοι.Ή μπορεί να σκέφτεστε ότι η ελπίδα είναι σημαντική αλλά δεν είστε σίγουροι πώς να την ενδυναμώσετε μετά την εμπειρία του καρκίνου.

Η ελπίδα είναι κάτι πολύ προσωπικό και διαφορετικό για τον κάθε άνθρωπο. Μερικοί σκέφτονται ότι η ελπίδα και η αρνητικότητα είναι το ίδιο, δηλαδή το να είσαι αισιόδοξος σημαίνει να προσποιείσαι πως τα πράγματα πάνε καλά ενώ στην πραγματικότητα δεν πάνε.Οι ειδικοί που έχουν μελετήσει πάνω στην έννοια της ελπίδας υποστηρίζουν ότι καθώς η ελπίδα μπορεί να βοηθήσει ώστε να κατευνάσει κάποια συναισθήματα που σας καταβάλλουν, ουσιαστικά δεν είναι αρνητικότητα.

Η ελπίδα είναι μία αίσθηση πολύ ρεαλιστική. Είναι το να είστε ειλικρινείς με τον εαυτό σας για τις καταστάσεις στη ζωή σας καθώς κοιτάτε μπροστά στις πιθανές θετικές εξελίξεις για το μέλλον σας.Οι μαχητές που πασχίζουν με την επαναφορά στον παλιό ρυθμό της ζωής τους μετά τον καρκίνο, μπορεί να ανακαλύψουν ότι η ελπίδα ουσιαστικά τους βοηθά να παραμείνουν θετικοί ακόμα και μετά τη νίκη τους.

Πως μπορώ να έχω ελπίδα;

Σαν άνθρωποι ελπίζουμε για διαφορετικά πράγματα σε διαφορετικές στιγμές στη ζωή μας. Όταν πρωτοδιαγνωστείτε με καρκίνο, ελπίζετε ότι η θεραπεία σας θα είναι επιτυχής και ότι ο καρκίνος θα υποχωρήσει. Μπορεί να βασιστείτε στην ελπίδα τις δύσκολες μέρες της θεραπείας σας και τις αλλαγές που επέρχονται.Ακόμα και όταν η θεραπεία τελειώσει, μπορεί να έχετε ένα νέο σύμπλεγμα από ανησυχίες για το πώς μπορεί να είναι η ζωή μετά τον καρκίνο αλλά και το πώς θα αντιμετωπίσετε τις αλλαγές μετά τη θεραπεία. Μπορείτε να αποφασίσετε τι ρόλο θα παίξει η ελπίδα ώστε να διαχειριστείτε αυτές τις αλλαγές αλλά και την αβεβαιότητα που επιφέρουν αυτές οι αλλαγές. Η ελπίδα μπορεί να έρθει με πολλούς τρόπους.

• Μπορεί να βρείτε ελπίδα μιλώντας σε άλλους ανθρώπους.

• Μπορείτε να απευθυνθείτε στην ιατρική ομάδα που σας επιβλέπει και να κατανοήσετε τις υγιείς επιλογές που μπορείτε να πάρετε ώστε να αισθανθείτε πιο σίγουροι και αισιόδοξοι για το μέλλον σας.

• Η οικογένειά σας, οι φίλοι σας, οι συνεργάτες σας και άλλοι άνθρωποι που σας γνωρίζουν μπορούν να σας υποστηρίξουν καθώς σκέφτεστε πώς να νιώσετε αισιόδοξα.

• Μοιράζοντας την ιστορία σας με άλλους νικητές και μαθαίνοντας για τις προκλήσεις και τις χαρές που βιώνουν κατά τη νική τους, μπορεί να αποτελέσει μία σημαντική πηγή αισιοδοξίας.

• Μπορεί να νιώσετε ελπίδα κοιτώντας σε προγραμματισμένα γεγονότα, όπως η αποφοίτηση του παιδιού σας, ή η συγκέντρωση με φίλους. Μπορεί να έχετε κάποια εργασία για τη δουλειά σας ή κάποιο χόμπυ που τραβούν την προσοχή σας και σας βοηθούν να σκέφτεστε το μέλλον και να ανυπομονείτε για την υλοποίησή τους.

• Μπορεί να βρείτε ελπίδα μέσω της πνευματικότητας και της πίστης. Πολλοί νικητές που χρησιμοποίησαν μία πνευματική βάση για την ελπίδα τους, ένιωσαν ότι μία ανώτερη δύναμη τους βοήθησε να ξεπεράσουν τις κακές στιγμές της εμπειρίας τους. Μπορεί να νιώσετε μεγάλη στήριξη και ανακούφηση μιλώντας με έναν πνευματικό.

• Επίσης, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε την πληροφόρηση ως μέσον ελπίδας. Μπορεί να αφιερώσετε κάποιο χρόνο να διαβάσετε για θέματα που αφορούν τη ζωή μετά τη θεραπεία, να πάρετε περισσότερες γνώμες από άλλους νικητές ή από την ιατρική σας ομάδα.

Συνήθως οι νικητές συνδυάζουν τους παραπάνω τρόπους για να βρουν ελπίδα και πίστη. Δεν υπάρχει σωστός ή λάθος τρόπος σε αυτό. Βρείτε τον τρόπο που σας αντιπροσωπεύει περισσότερο και σας κάνει να αισθάνεστε πιο άνετα. 

Η ελπίδα και η πίστη μου μπορεί να διαφοροποιηθούν με τον καιρό;

Η ελπίδα και η πίστη «προσαρμόζονται» στην κάθε περίοδο της ζωής μας.

Αλλάζουν κάθε φορά που αλλάζει η ζωή μας. Μόνο εμείς ξέρουμε τον καλύτερο τρόπο για να ελπίζουμε. Μερικές φορές μπορεί άλλοι να σας λένε ότι μία κατάσταση είναι μάταιη. Αυτό μπορεί να είναι αρκετά επίπονο και μπορεί να σας δυσκολέψει να διαχειριστείτε τα συναισθήματά σας και να ξεπεράσετε αυτό που αντιμετωπίζετε.Παράλληλα όμως, όταν οι άλλοι σας ζητούν να είστε ειλικρινείς με τον εαυτό σας και για την κατάσταση που βιώνετε, μπορεί να θέλετε λίγο χρόνο να σκεφτείτε τι ακριβώς συμβαίνει. Εάν συνειδητοποιήσετε ότι κάτι για το οποίο ελπίζατε δεν πρόκειται να συμβεί, μπορεί να χρειαστεί να επανεξετάσετε τις σκέψεις σας και να επικεντρωθείτε σε πραγματοποιήσιμα κομμάτια της ζωής σας.Δεν μπορείτε πάντα να αλλάξετε το αποτέλεσμα μίας κατάστασης αλλά μπορείτε να αποφασίσετε τι ρόλο μπορεί να παίξει η ελπίδα και η πίστη στο να σας βοηθήσει να την ανταπεξέλθετε.Η ελπίδα και η πίστη όμως δεν έρχονται κατά παραγγελία. Οι αλλαγές που επέρχονται με τον καρκίνο μπορεί μερικές φορές να σας καταβάλλουν και να σας προκαλέσουν μεγάλη αβεβαιότητα.

Η ελπίδα και η πίστη μπορεί να σας βοηθήσουν να προχωρήσετε παρ’ όλες τις απογοητεύσεις σας. Ακόμα και αν οι προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσετε είναι μεγάλες, η ελπίδα και η πίστη θα σας βοηθήσουν να βρείτε τη δύναμη και το κουράγιο για να το κάνετε.

Τι μπορείτε να κάνετε

• Μοιραστείτε την ελπίδα και την πίστη σας με ανθρώπους που αγαπάτε.

• Γράψτε τα συναισθήματά και τις σκέψεις σας για την ελπίδα σε ένα ημερολόγιο.

• Μιλήστε σε άλλους νικητές για το πώς βρήκαν ελπίδα μέσα από την εμπειρία τους.

• Μιλήστε στην ιατρική ομάδα που σας επιβλέπει ή σε έναν εξειδικευμένο ψυχολόγο εάν η προσπάθειά σας να είστε πιο αισιόδοξοι σας προκαλλεί θλίψη, άγχος ή σας καταβάλλει με οποιονδήποτε τρόπο.

Συνοψίζοντας,  η ελπίδα είναι το κλειδί για να πει ο άνθρωπος στον εαυτό του, πως σήμερα τα κατάφερε και πως κάθε αύριο θα κάνει ακριβώς το ίδιο!